Onderwaterarcheologie op de Rede van Texel

Nederland is trots op zijn verleden als zeevarende natie en zeker ook Texel heeft een rijk maritiem verleden. Tijdens de Gouden Eeuw lagen op hoogtijdagen soms wel meer dan honderd schepen voor anker op de beroemde Rede van Texel die zich uitstrekte langs de oostkant van het eiland. Soms waren dat schepen van VOC of WIC, of ook wel schepen van de Admiraliteiten, maar vooral waren het schepen van talloze particuliere reders die in allerlei samenwerkingsverbanden actief waren. 

Omdat dergelijke schepen vaak te veel diepgang hadden om geladen over de ondiepe Zuiderzee te varen naar steden als Amsterdam, Hoorn of Enkhuizen, ankerden ze op het diepe water bij Texel. Dáár werden ze geladen en gelost en lagen ze te wachten op geschikte wind om uit te zeilen. In het algemeen lagen de schepen achter het eiland veilig en beschut, maar soms kon het toch opeens ernstig misgaan.

Nederlandse_schepen_op_de_rede_van_Texel;_in_het_midden_de_'Gouden_Leeuw',_het_vlaggeschip_van_Cornelis_Tromp_Rijksmuseum_SK-A-8.jpeg
Nederlandse schepen op de rede van Texel; in het midden de ‘Gouden Leeuw’, het vlaggeschip van Cornelis Tromp (Rijksmuseum)

Een ‘rede’ is te definiëren als een door de natuurlijke gesteldheid min of meer beschutte ankerplaats voor schepen vóór of op korte afstand van een kust. In dat ‘min of meer’ zit het venijn. Periodiek kon het vreselijk stormen met een kracht en/of windrichting waarbij het eiland onvoldoende beschutting kon bieden. Zo zijn er stormen bekend waarbij in één enkel noodweer tientallen schepen tegelijk zijn vergaan. Een beruchte storm is die van Kerstnacht 1593. Volgens historische vermeldingen zijn die nacht 44 schepen vergaan en lagen de stranden tot op grote afstand bezaaid met verdronken zeelieden, stukgeslagen scheepsresten en verloren goederen. Nóg rampzaliger was de storm van 18 op 19 december 1660. Toen het ’s-avonds donker werd lagen er 155 schepen op de rede, maar de volgende morgen werden er nog slechts 38 geteld. Het is onwaarschijnlijk dat veel van de ontbrekende zeilschepen zich in veiligheid hebben kunnen brengen. Bij elkaar zijn er van de vijftiende tot en met de achttiende eeuw vele, soms zeer heftige stormen geweest en optelling van alle stormen met daarbij ‘bekende’ of geschatte aantallen verloren schepen leidt voor dit gebied tot een vermoed totaal van tenminste 500, maar minder dan 1000.

Foto: Paul Voorthuis/Highzone.nl
Foto: Paul Voorthuis/Highzone

Van die schepen worden nu de wrakresten teruggevonden door vissers en sportduikers. De afgelopen drie decennia zijn enkele van die ontdekte wrakken onderzocht door professionele onderwaterarcheologen van de rijksdienst. Om wat voor wrakken gaat het en hoe liggen ze er nu bij? Wat is het onderzoekspotentieel en wat zijn de bedreigingen? Dat zijn zo de vragen waarmee de onderwaterarcheologen aan de slag gaan. Zo nu ook op wrak Burgzand Noord 17.

Arent Vos

Uitgelichte foto: Paul Voorthuis/Highzone.nl

Over Maritiem Programma

Het Maritiem Programma van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed houdt zich bezig met het onderzoek naar scheepswrakken, bruggen, havens en andere maritieme landschappen. Het doel is om kennis, onderzoek, beleid, samenwerking en educatie op het gebied van maritiem erfgoed in Nederland een stevige basis te geven. Het programma loopt van 2012 tot en met 2015.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s