Tag Archives: archaeology

And then it was the last day…

We have spent the couple of days approximately 20 hours underwater, with each time effectively 25 minutes dive time at 24 metres. We have covered a large area and managed to map the site reasonably well. We go back with measurements, film and photo footages, drawings and observations. Now we have to put this all together to create a good site plan and to answer our scientific questions. We have it all and will thus be able to come up with a recommendation for the future, and perhaps a future excavation proposal, depending on the further analysis of the results. It’s all very exciting!

One thing is sure, we had a great time working together with the different groups. I would like to thank all of them, not only for the diving but also for all the discussions we had, the exchange of knowledge and all the fun. In the end, a beautiful project like this should be enjoyed, and we did with a smile even while making days from 5 o’clock to 23h.

So thank you, the team in Ramsgate:  Mark James, Alex Hildred, Dan Pascoe, Johan Opdebeeck, Pete Magowan, Mark Hobbs, Graham Scott, Paolo Croce, Thijs Coenen and Kester Keighley

The lovely Dan (Poppy) and Ben of our ship The Predator (project savers)

Alison James, Angela Middleton and Mark Dunkley from Historic England

Peter Holt for being our telephone hotline for Side Recorder

Peter Hamer for equipment maintenance and delivery

Pidge the cook

Kai Dieho the camera man

Willemien van de Langemheen and Debbie Hickman for the wonderful job they did to communicate the project to the outside world and to maintain contact with the press

And last but by no means least: Ken Welling, the licensee of the Rooswijk shipwreck, for sharing the enormous amount of information he gathered about the site with us, as Rex Cowan did, thank you both.

It was a huge success and let’s do it again!

Martijn Manders

Photo above: The team! From left to right: Martijn Manders, Thijs Coenen, Ben, Dan (Poppy), Peter Magowan, Mark Hobbs, Paolo Croce, Kai Dieho, Johan Opdebeeck, Mark James, Alison James, Alex Hildred, Dan Pascoe, Kester Keighley (missing: Graham Scott who took the photo!)



The Rooswijk 1740, an update

Today we give you a short update about the work that the joint Dutch-English team of archaeologists is doing on the Rooswijk shipwreck.

The Rooswijk was a Dutch East Indian (VOC) ship that sank on an outbound journey on the Goodwin Sands in the UK, one day after it left the Texel Roads. All hands were lost and the wreck is now lying at approximately 24 metres depth.

This slideshow requires JavaScript.

The dive team that worked on the site in 2005 gathered a  lot of information on site and lifted – amongst others – silver and gold coins and silver ingots. The information gathered at that time has not been published yet, but also lacks sufficient context with the ship construction.

Historic England designated the wreck site in 2007 under the Protection of Wrecks Act 1973 (https://historicengland.org.uk/listing/what-is-designation/protected-wreck-sites/wreck/rooswijk).

Current information has shown that the site is under threat of erosion of the seabed. The Goodwin Sands is a very dynamic area with huge sandbanks moving constantly.  This also became evident by comparing sonar recordings of 2015 and July 2016.

This slideshow requires JavaScript.

The team wants to investigate how much the site is threatened, but also where this extra information to connect objects to the wreck can be found. The current research could lead to an extensive excavation which may possibly be conducted in the next coming years.

Before such an undertaking can be executed more information should be gathered about the condition of wood, iron and other material, about the best place to start an excavation and how this research could be best executed.

The team consists of archaeologists from the Cultural Heritage Agency (RCE), Historic England, the former dive team working on the site in 2005, Wessex Archaeology (the contractor for Historic England) and MSDS Marine, the current dive contractor.  We are working on the dive support vessel Predator from Essex.

This slideshow requires JavaScript.

We are now 5 days on our way. The sun is shining constantly and the first days the weather was very good on the site. The visibility as well (approx. 2 metres). However, wind has picked up from the wrong direction now and we have lost a few tides on Thursday and Friday.

The site has however been found, canons have been identified and we are now working on mapping the Rooswijk shipwreck in order to bring back as much information as possible to start planning method, cost and people needed for the much bigger research that we may execute again with a large international team. Other options will also be taken into account  like (temporary) in situ preservation.  This all depends on what we will find.

The diving will finish on the 15th of September. The project already generated a lot of publicity and general interest in the Netherlands as well as in the UK.

More about the Rooswijk project:

Historic England (press release)

Cultural Heritage Agency (in Dutch) (persbericht)

Follow the project on Twitter using #Rooswijk1740

Continuing the Van Bosse research on Tarama: agreeing on future activities

The past few days were devoted to exploring the possibilities to learn more about the wreck Van Bosse which sank in 1857 off the coast of Tarama. By conducting several interviews with residents, who have been narrated stories about the wreck by their ancestors, but also with information from local books and archives we are able to develop scenarios about how the ship must have sunk after being leak bumped on the reef. This again helps us with the search for the wreck itself.

We have found objects, like an anchor, a bottle of gin, a huge chest and shards of major Chinese jars that may also have been on board the ship. But parts of the ship itself are still not found. Dr. Ikeda and Mr. Sasaki will focus their attention on this in November. Using a metal detector they will search the impact site, where most objects are found and everything in between will be swum and explored.

The beach of Tarama at the spot where the Van Bosse ship presumably sank

At the same time they will continue to conduct interviews with the people of Tarama who know the stories about the wreck. An information project with the elementary school will be launched. In November, the children on the island can meet archaeologists and interview them for the project. In the Netherlands and Germany we will do further research into the archives.

Meeting with the head of the island

The Van Bosse project is alive! It’s interesting and amazing to see how excited everyone is. The administration of the island would like to do more with the story and the wreck site. It would indeed give the particularly beautiful diving at Tarama an additional cultural and historical dimension. Then it becomes even more worthwhile to travel over here and visit this island paradise, voted one of the most beautiful municipalities of Japan.

Martijn Manders, maritime archaeologist / Head Maritime Programme RCE

Photo at the top: the highest point of the island, about 30 m, with a 15 / 16th century lighthouse


Searching underwater for the Van Bosse ship (1857)

A team of underwater archaeologists consisting of two members of the Japanese National Committee for Research and the Examination of Underwater Cultural Heritage Dr. Ikeda and Dr. Kimura, as well as mr. Sasaki from the National Museum of Kyushu and mr. Manders from the Cultural Heritage Agency of the Netherlands has arrived on Tarama island. This is one of the most Southwestern Islands of the Japanese archipelago, actually very close to Taiwan.

In November a Japanese team of professional archaeologists and sports divers associated with the only dive school on the island – Jaws 2 – will map and assess the site of the Van Bosse wreck and make it accessible for the sports divers who spend their holidays on the island. The visit now in August is mainly initiated as a start of the project about the Van Bosse shipwreck which includes also educational elements and archival research in several countries. The 22nd of August the team was welcomed by the department of education of the island that effectively is responsible for the management of this and other archaeological sites. They have assured us that all help in this is welcome. After this meeting we went to the dive shop to sort out our gears and then settled down in our condo which we share together.

The evening was used to discuss the possibilities to find elements of the wrecksite underwater and to pinpoint the exact place of wreckage, which is still not completely known. Dr. Kaneda wrote in 2001 an article ‘Historical Investigation concerning the Dutch Ship Van Bosse Wrecked Off the coast of the Tarama Islet’ and this article has also been discussed between the archaeologists in order to find out what the chances of finding wreckage are and what kind of research should be further conducted.

Van Bosse 2016 duik 1 (39) blog 2

The morning on the 23rd we were up early to go diving from the beach to the place where the ship according to accounts must have wrecked and where a fisherman has salvaged many pottery over the years. Indeed by walking on the beach we collected many pottery shards of different kinds. These are however mainly Chinese.

The coastal waters around the island Tarama are very shallow and abruptly become much deeper with here and there dangerous rocks ending just a few meters under the sea surface. For somebody who is not acquainted with these waters, it is a dangerous place. The underwater world, just at the edge of shallow and deep is however stunningly beautiful!

The second dive today was in deeper waters with the dive shop Jaws 2 and their ship. At 28 meters of depth, again on the edge of where the water gets very shallow and  near the place we had been diving in the morning, a considerable amount of pottery shards from large Chinese storage jars can be seen lying on the seabed. Were these used at the Van Bosse ship? It came from China…

Van Bosse 2016 duik 2 (19) blog 2

Also an enormous iron crate was discovered. Definitely something has happened here. The area however is large and the research in November should reveal the size of the site and maybe even also the location of impact: where the ship has hit the reef.

Tonight we will talk with an old fisherman. Let’s see if he can help us out.  Tomorrow, the 24th we are invited by the head of the island, similar to a mayor and in the afternoon we have a round up with the advisory board of the heritage of Tarama. Then up to Fukuoka for further talks at the Kyushu National Museum, our partner in shared heritage management.

Martijn Manders, maritime archaeologist/Head Maritime Programme RCE

Japanese – Dutch research on shipwreck Van Bosse about to begin

In August, the Cultural Heritage Agency of the Netherlands (RCE) is joining forces with the Kyushu National Museum to conduct an exploratory research on the Dutch shipwreck Van Bosse. The research focuses on exploring opportunities for mapping the Van Bosse and providing accessibility to the wreck for local sports divers. The project is a continuation of existing cooperation with Japan in the field of maritime archeology within the framework of Dutch Shared Cultural Heritage policy. The site of this Dutch wreck is already protected locally. The ship was built in Germany, but registered by the Dutch owner in Rotterdam.


The ship Van Bosse was originally built in 1854 in Germany. The 665t big three master barque, which was employed by the Bonke & Co. Trading in Rotterdam was on its way from Shanghai to Singapore when it sank during a storm in 1857 at Tarama island, Okinawa prefecture. Luckily all 27 people on board survived, but before they could return to Batavia in the Dutch East Indies, people stayed several months in Okinawa and integrated into the local community.

The story of the sinking of the Van Bosse and the interaction of the people of Tarama with the crew of the ship are recorded in detail. It gives us a good insight into the history of the Ryukyu Kingdom and the relationship that it had with foreign powers at a time when the self-isolationism of Japan had just been lifted. It is striking that until few years ago nobody knew exactly what ship it was, although the story of the sinking of the ship was well known. We know it now, thanks to extensive research in Dutch archives.

The Van Bosse shipwreck is registered as a Village Historic Site (オ ラ ン ダ 船 遭難 の 地: Oranda-sen Sonan no Chi ~ Site of Dutch ship wreck). It lies on a reef at depths ranging from a few meters to about 30 meters. Over the years, an iron anchor was lifted, which is on display in a local museum, and several other finds such as a complete Lucas Bols gin bottle and some salvaged porcelain shards.

This slideshow requires JavaScript.

However, there’s more to be found. Despite the protected status of the ship an archeological significance assessment of the wreck site has not yet been made. This will take place this autumn and is having its official start now in August, with a first joint visit to the site. Ultimately this will lead to a management plan for the site in which all interests should be taken into account. The Van Bosse wreck is already dived regularly by sport divers. A local dive shop has voluntarily undertaken protection of the site. The local authorities are working on an active promotion. The aim is to use the wreck to attract more recreational divers to the island. But what measures are necessary to facilitate an intensive visit of sports divers? How, for example, can the remains underwater be protected while still visible and accessible to visitors? And there is need for more information about the site to allow divers to fully experience the wreck and its history when they are underwater.

In August Dr. Ikeda from the University of Okinawa, Dr. Jun Kimura of the Tokai University in Tokyo (with students), Randy Sasaki of the Kyushu National Museum and Martijn Manders (RCE)  will officially start the project. In November, the Japanese partners will conduct follow-up research historical research in the Netherlands and Germany will be coordinated by the RCE.


Late August the World Archaeological Congress (WAC http://wac8.org/) will be held in Kyoto, Japan. As part of the Japanese – Dutch cooperation Martijn Manders and Yoshihi Akashi will represent the Fukuoka prefecture and chair the session ‘Global Perspectives on Underwater Cultural Heritage Management’. The presentations will elaborate on universal values of the underwater cultural heritage management, what needs to be improved in management and the way countries can cooperate in the protection of underwater cultural heritage. This fits exactly with the way the research on the Van Bosse shipwreck is implemented: a collaboration between various parties in the country where the ship sank, Japan, and the country of origin, the Netherlands.

Martijn Manders, maritime archaeologist/Head Maritime Programme RCE

Nederlanders overzee in Brazilië: met een dikke scheepshuid op reis

Brazilië is tussen 1630 en 1654 voor een deel bezet geweest door Nederland. Mensen, goederen en wapens moesten worden ingevoerd met schepen vanuit Europa en de Westkust van Afrika om de suikerplantages aan de gang te houden en te beschermen tegen indringers. De lange tocht door warme tropische wateren was niet goed voor de huid van de houten zeilschepen.
Begroeiing zorgde voor een vertraging in de reis maar erger nog was de aantasting van de planken door de paalworm (Teredo navalis). Binnen zeer korte tijd kon stevig eikenhout verpulverd worden door dit schelpdiertje dat lange tunnels door het hout eet en zich erin nestelt. Columbus had hier einde 15de eeuw al grote problemen mee en vele zeelieden op weg naar (Zuid-) Amerika na hem leden hierdoor schipbreuk. Geen prettig vooruitzicht, zeker niet wanneer de schepen lange tijd in de tropen waren. Dat was het geval met de schepen van de Westindische Compagnie en de Admiraliteit (Marine) die maanden of zelfs jaren in Brazilië moesten verblijven. Uiteindelijk werd hier een oplossing voor gevonden, geen goedkope, maar het zorgde wel voor een aanzienlijke vergroting van de kans om heelhuids terug te komen.


Een (extra) dikke houten huid
We weten al langer dat voor de schepen van de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) een extra opofferingslaag van dun en goedkoop naaldhout werd bevestigd op de belangrijke eikenhouten huidlaag van het schip. Deze zogeheten dubbeling werd met duizenden spijkers met grote koppen bevestigd. De roestvorming van deze spijkers en een extra laag van koeienhaar tussen de planken zorgden voor een aanzienlijke vertraging van de aantasting van de scheepshuid. Na iedere reis werd die opofferingslaag verwijderd en wanneer nodig vervangen voor een nieuwe. Deze bescherming was echter te weinig voor de schepen die lange tijd in de tropen moesten verblijven. Dit werd gecompenseerd door de toevoeging van een volledige extra huid van eikenhout. Althans dat denken we nu. In de afgelopen jaren hebben archeologen verschillende Nederlandse scheepswrakken aangetroffen met die extra dikke en driedubbele huid: twee eiken huidlagen en een naaldhouten dubbeling. Allemaal schepen die lang in de tropen moesten verblijven.


De Utrecht
Een mooi en eerste voorbeeld uit de ‘West’ is het oorlogsschip ‘de Utrecht’ dat in 1648 zonk in de allerheiligenbaai bij Salvador de Bahia in Brazilië. Een opgraving van dit schip zou veel nieuwe informatie kunnen opleveren omdat nog vrij veel van de houten romp bewaard is gebleven. Zo zouden we erachter kunnen komen of die extra laag er al tijdens de nieuwbouw van een schip op werd gezet en dat schepen dus specifiek voor de tropen gemaakt werden, of dat die extra huidlaag er pas op een later moment werd opgezet vlak voor de uitvaart van een schip. Dit is weer interessante informatie omdat deze gegevens ons iets vertellen over planning, economie en geopolitiek.


Nederlandse schepen dus die goed voorbereid op reis gingen. En dan lagen er nog allerlei risico’s op de loer. Een groot probleem was wel de malaria. Nog altijd is dit een ziekte – overgebracht door muggen – die je niet graag oploopt, net als het zika virus waar nu zoveel om te doen is. Dan kan het materiaal wel goed zijn, maar als de mensen zelf niets meer kunnen, dan houdt alles op.

Martijn Manders, maritiem archeoloog en hoofd Maritiem Programma RCE

De eindsprint ..

In deze blog blikken we terug naar de verschillende prototypen die gedurende  dit project zijn ontwikkeld. De studenten werken op dit moment nog hard om de laatste verbeteringen door te voeren. We verwachten het Pinasmodel eind juni aan de gebruikers te kunnen presenteren. Na deze blog volgt er nog een eindblog waarin we de vervolgstappen zullen toelichten, want we kunnen alvast melden dat deze er zeker gaan komen!

 De eindsprint

In deze blog zal ik iets meer vertellen over de werkzaamheden van de laatste weken. De laatste paar weken is hard gewerkt om de laatste puntjes op de i te zetten, zo is de interface flink op de schop gegaan en zijn verscheidene verbeteringen aan het model doorgevoerd. Daarnaast is er ook nagedacht over een mogelijk vervolgproject.

Veranderingen model

Terugkijkend op het 2e prototype zijn er grote veranderingen doorgevoerd. Het prototype is terug te vinden in de blog, ‘Scrummend en sprintend naar een scheepsmodel’. Een paar voorbeelden zijn de toevoeging van de vrije camera en de begeleidende teksten. Maar, dan zou ik bijna het belangrijkste vergeten, namelijk de chronologische opbouw van het schip. Hieronder bespreek ik in het kort de ontwikkeling van de drie prototypes die de belangrijkste aanpassingen bevatten in de bouw van de applicatie. Je kunt op deze manier goed zien hoe de applicatie zich heeft ontwikkeld.

Prototype 2








Prototype 2 was vooral gericht op het toevoegen van functionaliteiten aan het Pinas model. Een groot deel van de functionaliteiten zitten dan ook in de uiteindelijke versie van de applicatie. Zo zit de tijdlijn, weliswaar in een andere vorm, ook in de uiteindelijke versie. Binnen prototype 2 werkten we aan de hand van de 4 secties van het schip; de romp, masten, voormast en de boegspriet. Hierbij konden verschillende aanzichten opgeroepen worden en over de verschillende secties ook de beschikbare  informatie. De secties waren vooral gekozen om te testen of de tijdlijn functie goed zou werken, destijds was de focus minder op het chronologisch opbouwen van het schip maar meer ingestoken om als encyclopedie te dienen.

Prototype 4












In prototype 4 zijn een aantal belangrijke aanpassingen doorgevoerd die ook in het uiteindelijke eindproduct zitten. Zo is er veel meer focus gelegd op de bouwfases van het schip. We hebben hiervoor gekozen omdat op deze manier het schip chronologisch kan worden opgebouwd wat erg belangrijk is om de opbouw van het schip te kunnen laten zien. Daarnaast beschikt prototype 4 over de vrije camera, waarmee de gebruiker vrij rondom het model draaien. In prototype 2 was het alleen nog maar mogelijk om 4 aanzichten te bekijken.

Prototype 7d

This slideshow requires JavaScript.

Prototype 7d bevat de grootste aanpassingen, zo is er nu een strakke interface die de oude interface vervangt en zijn alle stappen in de bouw van de Pinas tot aan de tewaterlating toegevoegd. Ook is de lengtedoorsnede functie ingebracht, waardoor de gebruiker een veel beter beeld krijgen van de onderdelen die worden toegevoegd aan de binnenkant van het schip.


Voor de toekomstige projecten hebben we nagedacht over uitbreiding van de applicatie en andere toepassingen van het model. Voor de uitbreiding van de applicatie is vooral gekeken naar extra functies die nog toegevoegd zouden kunnen worden. Functies waar we tijdens onze brainstorm op kwamen zijn bijvoorbeeld; het toevoegen van animaties tussen verschillende fases om de opbouw nog verder te verduidelijken, maar ook het toevoegen van extra schepen aan het programma. Door meerdere schepen toe te voegen zou de applicatie goed kunnen dienen als een verzamelprogramma voor schepen.

Daarnaast is er ook gekeken naar andere toepassingen voor het 3D model van de Pinas voor bijvoorbeeld scholen en musea. Hier zijn hele leuke ideeën uitgekomen, zoals het toevoegen van virtual reality, waarbij je als bemanningslid over het schip kan lopen tussen de andere bemanningsleden om zo een levensechte ervaring te creëren van hoe het leven aan boord nu echt was op zo’n schip.

Of deze ideeën ook daadwerkelijk uitgevoerd zullen worden is iets wat de toekomst zal moeten uitwijzen. Eén ding is zeker, er is toekomst genoeg voor zowel de applicatie als het 3D model en ik ben zeer benieuwd naar de verdere ontwikkeling van deze producten.

Michiel Jonker (projectgroep Pinasproject NHL)

Scheepswrakken voor de kust van Suriname

De Tweede Wereldoorlog wordt in het Caraïbisch gebied gekenmerkt als een oorlog waarbij voornamelijk op zee werd gevochten. De Duitsers probeerden met operatie Paukenschlag de goederen toevoer, en met name de toevoer van grondstoffen, stop te zetten. Ook vrachtschepen uit Suriname werden slachtoffer van deze operatie. Een van de schepen die slachtoffer werd van de Duitse onderzeeboten was de Frank Seamans, een meer dan honderd meter lang Noors vrachtschip die met een lading bauxiet vanuit Suriname onderweg was naar Trinidad.

In het kader van mijn thesisonderzoek heb ik samen met het personeel van de Kustwacht van Suriname, de RCE en enkele duikers verkenningstochten gemaakt om het wrak van de Frank Seamans te zoeken die voor de kust in de Atlantische Oceaan moet liggen. Helaas konden wij niet achterhalen waar het schip was, omdat de posities niet nauwkeurig genoeg waren. Er is geprobeerd met de dieptemeter van het schip alsnog een indicatie te krijgen van de locatie, maar dat leverde niet veel resultaten op. De plek, 50 km uit de kust is ongeveer 30 meter diep, maar helaas ook nog altijd zeer modderig. Er is dus geen zicht onderwater maar wel een forse stroming. Daarom hebben we uiteindelijk besloten om niet te gaan duiken. De risico’s waren te groot.

Crew verkleind
De crew waarmee de verkenningstochten zijn gemaakt

Naast de Frank Seamans waren ons nog drie posities van scheepswrakken doorgegeven. Echter alleen de posities, dichter bij de kust en op ongeveer 10 meter diepte, waren bekend. De bemanning van het schip van de Kustwacht kon ons niet dicht in de buurt brengen, omdat niet bekend was hoe groot de wrakken waren, hoe exact de posities die bij ons bekend waren zijn en hoever deze boven de bodem uitsteken. Er waren dus grote risico’s dat het schip in aanvaring zou komen met een van de wrakken. Dit was al reeds met het ons begeleidende schip gebeurd. Daarbij was het water hier nog donkerder en onstuimiger. Netten kunnen verstrikt raken in de wrakken en  daardoor ontstaan levensgevaarlijke situaties. Ook hier dus weer een no-go wat duiken betreft. Al met al wel een teleurstelling maar we hadden dit risico ingecalculeerd. We gingen er op uit om ervaring op te doen en we hebben dit opgezet om te kijken hoe we in de toekomst projecten kunnen oppakken met onze partners.

Het is ons duidelijk geworden dat de samenwerking tussen de Anton de Kom Universiteit, het Ministerie van OWC, de Kustwacht en de Maritieme Autoriteiten Suriname (MAS) onontbeerlijk is. Ten eerste is nog maar heel weinig bekend over de wrakken voor onze kust. Sommigen hiervan zullen mogelijk een archeologische waarde hebben, maar vormen zeker ook een obstructie voor de huidige scheepvaart. Het in kaart brengen hiervan, waarbij een exacte positie, grootte en diepte van iedere obstakel wordt opgemeten is dus geen overbodige luxe. Dit zou bijvoorbeeld doormiddel van surveys met een side scan sonar al kunnen gebeuren.

Ook zou de opslag en het beschikbaar stellen van data die bij andere onderzoeken wordt verzameld (bijvoorbeeld bij onderzoeken naar olie) kunnen helpen om een beter inzicht te krijgen in de zeebodem. Direct aan dit onderzoek zou cultuurhistorisch onderzoek gekoppeld kunnen worden. Met exacte posities en side scan sonar beelden kunnen al indicaties van de aard van de vindplaatsen worden gegeven. Het combineren van onderzoek levert dus een hoop synergie en waarschijnlijk veel winst op wat betreft de inzet van geld en middelen. De komende tijd zullen de nieuwe partners in het maritiem onderzoek in Suriname de handen ineen gaan slaan om de ideeën ook echt gestalte te gaan geven.

Dharwiendre Rambharosa 

Samen werken aan archeologiebeleid en maritiem erfgoedbeheer in Suriname

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) is als onderdeel van het Ministerie van OCW actief in Suriname om te helpen bij het opzetten van een archeologiebeleid. Het gaat hier zowel om archeologische vindplaatsen op land  als ook onderwater. Deze  gezamenlijke verbeterslag in de zorg voor het erfgoed in Suriname maakt deel uit van het gedeeld erfgoedbeleid van Nederland.

Suriname en Nederland delen een rijk verleden en richten zich op samenwerking om te onderzoeken hoe het gedeelde erfgoed van beide landen bewaard kan blijven voor toekomstige generaties. In de maanden mei en juni vindt uitwisseling plaats en wordt op een aantal locaties verkennend duikonderzoek gedaan. Dit laatste heeft als doel om ten eerste in de praktijk te ervaren wat er allemaal nodig is om succesvolle archeologische duikoperaties uit te kunnen voeren in Suriname en om de samenwerking tussen verschillende instanties in Suriname een fysieke vorm te geven.

Maritiem archeologisch erfgoed beheer heeft feitelijk nog nooit plaatsgevonden in Suriname en zal dan ook vanaf de grond moeten worden opgebouwd. De eerste schreden zijn al gezet in 2014 toen twee studenten van de Anton de Kom Universiteit, Guno Kenneth Phagu en Dharwiendre Rambharosa hun sportduikpapieren hebben gehaald en mee hebben gedaan met de UNESCO Foundation Course in St Eustatius.

This slideshow requires JavaScript.

Nu zijn zij beiden bezig met hun bachelor scriptie. Guno doet onderzoek naar de cultuurhistorische waarde van de ondergelopen structuren in het Brokopondo stuwmeer en Dharwiendre richt zich op de materiele maritieme resten uit de Tweede Wereldoorlog in Suriname. De duikonderzoeken zullen mede als onderdeel van hun scriptie worden uitgevoerd.

Het Brokopondostuwmeer is aangelegd aan de Suriname rivier voor het opwekken van hydro-elektriciteit ten behoeve van de Surinaamse Aluminium Company (Suralco), een Amerikaanse onderneming. Voor de aanleg van het meer werd het Brokopondo-plan opgesteld door Ingenieur W. J. van Blommestein. Met deze extra capaciteit werd voorzien in elektriciteit ten behoeve van de verwerking van een van de belangrijkste grondstoffen in de 20e eeuw waar Suriname hoofdleverancier van was: bauxiet.

This slideshow requires JavaScript.

In 1915 werd bauxiet in Suriname ontdekt. Bauxiet heeft een grote rol gespeeld bij de oorlogsindustrie van de Tweede Wereldoorlog. Om bauxiet te verwerken tot aluminium is veel elektriciteit nodig. Deze zou kunnen worden opgewekt met waterkracht. Daartoe ontwierp W.J. van Blommestein een stuwdam van 54 meter hoog in de Surinamerivier. In 1958 sloten de Surinaamse regering en Suralco de Brokopondo-overeenkomst. Deze gaf de producent recht op goedkope elektriciteit en een concessie van 75 jaar voor het delven van bauxiet in ruil voor het bouwen van onder meer de stuwdam en de waterkrachtcentrale.

In verband met het ontstaan van het meer moesten duizenden mensen en dieren worden verhuisd. Een deel van de voormalige dorpsbewoners vestigden zich in transmigratiedorpen en een ander deel stichtte nieuwe dorpen aan de Boven-Surinamerivier. Door de Operatie Gwamba werden er duizenden dieren gered.

In de volgende blog lees je meer over de scriptie van Guno, het duikonderzoek in het meer, en waarom we de cultuurhistorische waarde nu in kaart willen brengen.

Martijn Manders, programmaleider maritiem erfgoed (RCE)

Guno Kenneth Phagu en Dharwiendre Rambharosa (Anton de Kom Universiteit)



Studying maritime archaeology in Esbjerg: the second semester

Time flies, and the second semester of the Maritime Programme in Esbjerg is almost over! This second semester consisted of four courses:

  • Maritime Material Culture
  • IT & Remote Sensing
  • Preparation for the field school
  • Special Topics

Maritime Material Culture
During this course, we got introduced to different maritime material cultures from the Stone Age to the present day. We learned all about material such as pottery, cannons, anchors and many other objects. To learn more about ceramics from the Mediterranean our class went to Odense, where they have a big collection of Mediterranean artefacts. Also an important part of this course was ship construction from different centuries and areas. We went to the Roskilde Viking museum to learn more about Viking ship construction, and about experimental archaeology. We got a very interesting presentation on the famous ship burial Oseberg, which was found in Norway and dates to around 820 AD. After that we got a tour through the boat building wharf, and had a chance to look at the five Skuldelev ships inside the museum. In June we are going to sail on one of the reconstructed Viking ships!

Photo 1
Nicole looking at some Egyptian ceramics.

This slideshow requires JavaScript.

We got an explanation on experimental archaeology during the tour of the boat building wharf.

IT & Remote Sensing
This course is a continuation of the methods course in the first semester, and is more practical. During this course we learned how to work with the software QGIS and with Inkscape. We learned how to make logos and how to digitalize field drawings in Inkscape, and how to analyse data and make maps with QGIS. Part of the course was a visit to Schleswig, where we could see how a sub-bottom profiler works, and how to do a survey with such a device. With a sub-bottom profiler, it is possible to detect archaeological sites and wrecks partially or wholly embedded in the sea-floor sediments. Unfortunately, nothing was found during this expedition. While we were in Schleswig, we got time to check out the early 4th century Nydam boat, which is on display in the Gottorp castle. It was much more impressive in real-life than you would expect. The boat is well over 23 m long and there was place for 30 rowers. This boat is one of the earliest examples of clinker (overlapping planks) construction.

Photo 4
The sub-bottom profiler in action, the data that is received can be seen on the monitor.
The Nydam boat at the Gottorp castle.

Field school
The field school this year takes place in June in northern Germany. We are going to record a 16th century carvel-built ship. To prepare for this field school we made a plan which details how we are going to clean, dive and record the shipwreck. Next school year, after the field school is done, we have to make a report of the recording.

Special Topics
Special Topics is a course, which is focused on the field school. In order to better ‘understand’ the 16th century shipwreck, we have researched shipbuilding construction from around the same time period. The class has been divided into different groups for this, and each group is looking into shipwrecks from a specific region. The different groups are: British Isles, Baltic Sea, Dutch, Mediterranean and French. Guess what we did.. A database has been created in which the different construction elements of each of these shipwrecks have been saved, and a summary has been written for each shipwreck. Once the shipwreck has been recorded this database can be used to compare the construction elements to those from other shipwrecks.

Photo 6
The Riberhus castle ruins.

Besides the courses, we are also part of the Maritime Archaeology Society Esbjerg (MASE), which is a student organization by students from the Maritime Programme. For MASE we are trying to organize as many things as possible for our program, mainly maritime related, which is hard because we are really busy with the courses and self-study. So far we organised a party, several film nights and a little excursion to the Ribe Viking museum, and we also visited the ruins of Riberhus castle. In May we are going to the International Viking market in Ribe, which will take place in the Ribe Viking Center. Reenactors recreate an authentic Viking market there. We are looking forward to that, and after the field school we will let you know how it was!

Robert & Nicole