Tag Archives: erfgoed

And then it was the last day…

We have spent the couple of days approximately 20 hours underwater, with each time effectively 25 minutes dive time at 24 metres. We have covered a large area and managed to map the site reasonably well. We go back with measurements, film and photo footages, drawings and observations. Now we have to put this all together to create a good site plan and to answer our scientific questions. We have it all and will thus be able to come up with a recommendation for the future, and perhaps a future excavation proposal, depending on the further analysis of the results. It’s all very exciting!

One thing is sure, we had a great time working together with the different groups. I would like to thank all of them, not only for the diving but also for all the discussions we had, the exchange of knowledge and all the fun. In the end, a beautiful project like this should be enjoyed, and we did with a smile even while making days from 5 o’clock to 23h.

So thank you, the team in Ramsgate:  Mark James, Alex Hildred, Dan Pascoe, Johan Opdebeeck, Pete Magowan, Mark Hobbs, Graham Scott, Paolo Croce, Thijs Coenen and Kester Keighley

The lovely Dan (Poppy) and Ben of our ship The Predator (project savers)

Alison James, Angela Middleton and Mark Dunkley from Historic England

Peter Holt for being our telephone hotline for Side Recorder

Peter Hamer for equipment maintenance and delivery

Pidge the cook

Kai Dieho the camera man

Willemien van de Langemheen and Debbie Hickman for the wonderful job they did to communicate the project to the outside world and to maintain contact with the press

And last but by no means least: Ken Welling, the licensee of the Rooswijk shipwreck, for sharing the enormous amount of information he gathered about the site with us, as Rex Cowan did, thank you both.

It was a huge success and let’s do it again!

Martijn Manders

Photo above: The team! From left to right: Martijn Manders, Thijs Coenen, Ben, Dan (Poppy), Peter Magowan, Mark Hobbs, Paolo Croce, Kai Dieho, Johan Opdebeeck, Mark James, Alison James, Alex Hildred, Dan Pascoe, Kester Keighley (missing: Graham Scott who took the photo!)



The Rooswijk 1740, an update

Today we give you a short update about the work that the joint Dutch-English team of archaeologists is doing on the Rooswijk shipwreck.

The Rooswijk was a Dutch East Indian (VOC) ship that sank on an outbound journey on the Goodwin Sands in the UK, one day after it left the Texel Roads. All hands were lost and the wreck is now lying at approximately 24 metres depth.

This slideshow requires JavaScript.

The dive team that worked on the site in 2005 gathered a  lot of information on site and lifted – amongst others – silver and gold coins and silver ingots. The information gathered at that time has not been published yet, but also lacks sufficient context with the ship construction.

Historic England designated the wreck site in 2007 under the Protection of Wrecks Act 1973 (https://historicengland.org.uk/listing/what-is-designation/protected-wreck-sites/wreck/rooswijk).

Current information has shown that the site is under threat of erosion of the seabed. The Goodwin Sands is a very dynamic area with huge sandbanks moving constantly.  This also became evident by comparing sonar recordings of 2015 and July 2016.

This slideshow requires JavaScript.

The team wants to investigate how much the site is threatened, but also where this extra information to connect objects to the wreck can be found. The current research could lead to an extensive excavation which may possibly be conducted in the next coming years.

Before such an undertaking can be executed more information should be gathered about the condition of wood, iron and other material, about the best place to start an excavation and how this research could be best executed.

The team consists of archaeologists from the Cultural Heritage Agency (RCE), Historic England, the former dive team working on the site in 2005, Wessex Archaeology (the contractor for Historic England) and MSDS Marine, the current dive contractor.  We are working on the dive support vessel Predator from Essex.

This slideshow requires JavaScript.

We are now 5 days on our way. The sun is shining constantly and the first days the weather was very good on the site. The visibility as well (approx. 2 metres). However, wind has picked up from the wrong direction now and we have lost a few tides on Thursday and Friday.

The site has however been found, canons have been identified and we are now working on mapping the Rooswijk shipwreck in order to bring back as much information as possible to start planning method, cost and people needed for the much bigger research that we may execute again with a large international team. Other options will also be taken into account  like (temporary) in situ preservation.  This all depends on what we will find.

The diving will finish on the 15th of September. The project already generated a lot of publicity and general interest in the Netherlands as well as in the UK.

More about the Rooswijk project:

Historic England (press release)

Cultural Heritage Agency (in Dutch) (persbericht)

Follow the project on Twitter using #Rooswijk1740

Continuing the Van Bosse research on Tarama: agreeing on future activities

The past few days were devoted to exploring the possibilities to learn more about the wreck Van Bosse which sank in 1857 off the coast of Tarama. By conducting several interviews with residents, who have been narrated stories about the wreck by their ancestors, but also with information from local books and archives we are able to develop scenarios about how the ship must have sunk after being leak bumped on the reef. This again helps us with the search for the wreck itself.

We have found objects, like an anchor, a bottle of gin, a huge chest and shards of major Chinese jars that may also have been on board the ship. But parts of the ship itself are still not found. Dr. Ikeda and Mr. Sasaki will focus their attention on this in November. Using a metal detector they will search the impact site, where most objects are found and everything in between will be swum and explored.

The beach of Tarama at the spot where the Van Bosse ship presumably sank

At the same time they will continue to conduct interviews with the people of Tarama who know the stories about the wreck. An information project with the elementary school will be launched. In November, the children on the island can meet archaeologists and interview them for the project. In the Netherlands and Germany we will do further research into the archives.

Meeting with the head of the island

The Van Bosse project is alive! It’s interesting and amazing to see how excited everyone is. The administration of the island would like to do more with the story and the wreck site. It would indeed give the particularly beautiful diving at Tarama an additional cultural and historical dimension. Then it becomes even more worthwhile to travel over here and visit this island paradise, voted one of the most beautiful municipalities of Japan.

Martijn Manders, maritime archaeologist / Head Maritime Programme RCE

Photo at the top: the highest point of the island, about 30 m, with a 15 / 16th century lighthouse


Searching underwater for the Van Bosse ship (1857)

A team of underwater archaeologists consisting of two members of the Japanese National Committee for Research and the Examination of Underwater Cultural Heritage Dr. Ikeda and Dr. Kimura, as well as mr. Sasaki from the National Museum of Kyushu and mr. Manders from the Cultural Heritage Agency of the Netherlands has arrived on Tarama island. This is one of the most Southwestern Islands of the Japanese archipelago, actually very close to Taiwan.

In November a Japanese team of professional archaeologists and sports divers associated with the only dive school on the island – Jaws 2 – will map and assess the site of the Van Bosse wreck and make it accessible for the sports divers who spend their holidays on the island. The visit now in August is mainly initiated as a start of the project about the Van Bosse shipwreck which includes also educational elements and archival research in several countries. The 22nd of August the team was welcomed by the department of education of the island that effectively is responsible for the management of this and other archaeological sites. They have assured us that all help in this is welcome. After this meeting we went to the dive shop to sort out our gears and then settled down in our condo which we share together.

The evening was used to discuss the possibilities to find elements of the wrecksite underwater and to pinpoint the exact place of wreckage, which is still not completely known. Dr. Kaneda wrote in 2001 an article ‘Historical Investigation concerning the Dutch Ship Van Bosse Wrecked Off the coast of the Tarama Islet’ and this article has also been discussed between the archaeologists in order to find out what the chances of finding wreckage are and what kind of research should be further conducted.

Van Bosse 2016 duik 1 (39) blog 2

The morning on the 23rd we were up early to go diving from the beach to the place where the ship according to accounts must have wrecked and where a fisherman has salvaged many pottery over the years. Indeed by walking on the beach we collected many pottery shards of different kinds. These are however mainly Chinese.

The coastal waters around the island Tarama are very shallow and abruptly become much deeper with here and there dangerous rocks ending just a few meters under the sea surface. For somebody who is not acquainted with these waters, it is a dangerous place. The underwater world, just at the edge of shallow and deep is however stunningly beautiful!

The second dive today was in deeper waters with the dive shop Jaws 2 and their ship. At 28 meters of depth, again on the edge of where the water gets very shallow and  near the place we had been diving in the morning, a considerable amount of pottery shards from large Chinese storage jars can be seen lying on the seabed. Were these used at the Van Bosse ship? It came from China…

Van Bosse 2016 duik 2 (19) blog 2

Also an enormous iron crate was discovered. Definitely something has happened here. The area however is large and the research in November should reveal the size of the site and maybe even also the location of impact: where the ship has hit the reef.

Tonight we will talk with an old fisherman. Let’s see if he can help us out.  Tomorrow, the 24th we are invited by the head of the island, similar to a mayor and in the afternoon we have a round up with the advisory board of the heritage of Tarama. Then up to Fukuoka for further talks at the Kyushu National Museum, our partner in shared heritage management.

Martijn Manders, maritime archaeologist/Head Maritime Programme RCE

Japanese – Dutch research on shipwreck Van Bosse about to begin

In August, the Cultural Heritage Agency of the Netherlands (RCE) is joining forces with the Kyushu National Museum to conduct an exploratory research on the Dutch shipwreck Van Bosse. The research focuses on exploring opportunities for mapping the Van Bosse and providing accessibility to the wreck for local sports divers. The project is a continuation of existing cooperation with Japan in the field of maritime archeology within the framework of Dutch Shared Cultural Heritage policy. The site of this Dutch wreck is already protected locally. The ship was built in Germany, but registered by the Dutch owner in Rotterdam.


The ship Van Bosse was originally built in 1854 in Germany. The 665t big three master barque, which was employed by the Bonke & Co. Trading in Rotterdam was on its way from Shanghai to Singapore when it sank during a storm in 1857 at Tarama island, Okinawa prefecture. Luckily all 27 people on board survived, but before they could return to Batavia in the Dutch East Indies, people stayed several months in Okinawa and integrated into the local community.

The story of the sinking of the Van Bosse and the interaction of the people of Tarama with the crew of the ship are recorded in detail. It gives us a good insight into the history of the Ryukyu Kingdom and the relationship that it had with foreign powers at a time when the self-isolationism of Japan had just been lifted. It is striking that until few years ago nobody knew exactly what ship it was, although the story of the sinking of the ship was well known. We know it now, thanks to extensive research in Dutch archives.

The Van Bosse shipwreck is registered as a Village Historic Site (オ ラ ン ダ 船 遭難 の 地: Oranda-sen Sonan no Chi ~ Site of Dutch ship wreck). It lies on a reef at depths ranging from a few meters to about 30 meters. Over the years, an iron anchor was lifted, which is on display in a local museum, and several other finds such as a complete Lucas Bols gin bottle and some salvaged porcelain shards.

This slideshow requires JavaScript.

However, there’s more to be found. Despite the protected status of the ship an archeological significance assessment of the wreck site has not yet been made. This will take place this autumn and is having its official start now in August, with a first joint visit to the site. Ultimately this will lead to a management plan for the site in which all interests should be taken into account. The Van Bosse wreck is already dived regularly by sport divers. A local dive shop has voluntarily undertaken protection of the site. The local authorities are working on an active promotion. The aim is to use the wreck to attract more recreational divers to the island. But what measures are necessary to facilitate an intensive visit of sports divers? How, for example, can the remains underwater be protected while still visible and accessible to visitors? And there is need for more information about the site to allow divers to fully experience the wreck and its history when they are underwater.

In August Dr. Ikeda from the University of Okinawa, Dr. Jun Kimura of the Tokai University in Tokyo (with students), Randy Sasaki of the Kyushu National Museum and Martijn Manders (RCE)  will officially start the project. In November, the Japanese partners will conduct follow-up research historical research in the Netherlands and Germany will be coordinated by the RCE.


Late August the World Archaeological Congress (WAC http://wac8.org/) will be held in Kyoto, Japan. As part of the Japanese – Dutch cooperation Martijn Manders and Yoshihi Akashi will represent the Fukuoka prefecture and chair the session ‘Global Perspectives on Underwater Cultural Heritage Management’. The presentations will elaborate on universal values of the underwater cultural heritage management, what needs to be improved in management and the way countries can cooperate in the protection of underwater cultural heritage. This fits exactly with the way the research on the Van Bosse shipwreck is implemented: a collaboration between various parties in the country where the ship sank, Japan, and the country of origin, the Netherlands.

Martijn Manders, maritime archaeologist/Head Maritime Programme RCE

Nederlanders overzee in Brazilië: met een dikke scheepshuid op reis

Brazilië is tussen 1630 en 1654 voor een deel bezet geweest door Nederland. Mensen, goederen en wapens moesten worden ingevoerd met schepen vanuit Europa en de Westkust van Afrika om de suikerplantages aan de gang te houden en te beschermen tegen indringers. De lange tocht door warme tropische wateren was niet goed voor de huid van de houten zeilschepen.
Begroeiing zorgde voor een vertraging in de reis maar erger nog was de aantasting van de planken door de paalworm (Teredo navalis). Binnen zeer korte tijd kon stevig eikenhout verpulverd worden door dit schelpdiertje dat lange tunnels door het hout eet en zich erin nestelt. Columbus had hier einde 15de eeuw al grote problemen mee en vele zeelieden op weg naar (Zuid-) Amerika na hem leden hierdoor schipbreuk. Geen prettig vooruitzicht, zeker niet wanneer de schepen lange tijd in de tropen waren. Dat was het geval met de schepen van de Westindische Compagnie en de Admiraliteit (Marine) die maanden of zelfs jaren in Brazilië moesten verblijven. Uiteindelijk werd hier een oplossing voor gevonden, geen goedkope, maar het zorgde wel voor een aanzienlijke vergroting van de kans om heelhuids terug te komen.


Een (extra) dikke houten huid
We weten al langer dat voor de schepen van de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) een extra opofferingslaag van dun en goedkoop naaldhout werd bevestigd op de belangrijke eikenhouten huidlaag van het schip. Deze zogeheten dubbeling werd met duizenden spijkers met grote koppen bevestigd. De roestvorming van deze spijkers en een extra laag van koeienhaar tussen de planken zorgden voor een aanzienlijke vertraging van de aantasting van de scheepshuid. Na iedere reis werd die opofferingslaag verwijderd en wanneer nodig vervangen voor een nieuwe. Deze bescherming was echter te weinig voor de schepen die lange tijd in de tropen moesten verblijven. Dit werd gecompenseerd door de toevoeging van een volledige extra huid van eikenhout. Althans dat denken we nu. In de afgelopen jaren hebben archeologen verschillende Nederlandse scheepswrakken aangetroffen met die extra dikke en driedubbele huid: twee eiken huidlagen en een naaldhouten dubbeling. Allemaal schepen die lang in de tropen moesten verblijven.


De Utrecht
Een mooi en eerste voorbeeld uit de ‘West’ is het oorlogsschip ‘de Utrecht’ dat in 1648 zonk in de allerheiligenbaai bij Salvador de Bahia in Brazilië. Een opgraving van dit schip zou veel nieuwe informatie kunnen opleveren omdat nog vrij veel van de houten romp bewaard is gebleven. Zo zouden we erachter kunnen komen of die extra laag er al tijdens de nieuwbouw van een schip op werd gezet en dat schepen dus specifiek voor de tropen gemaakt werden, of dat die extra huidlaag er pas op een later moment werd opgezet vlak voor de uitvaart van een schip. Dit is weer interessante informatie omdat deze gegevens ons iets vertellen over planning, economie en geopolitiek.


Nederlandse schepen dus die goed voorbereid op reis gingen. En dan lagen er nog allerlei risico’s op de loer. Een groot probleem was wel de malaria. Nog altijd is dit een ziekte – overgebracht door muggen – die je niet graag oploopt, net als het zika virus waar nu zoveel om te doen is. Dan kan het materiaal wel goed zijn, maar als de mensen zelf niets meer kunnen, dan houdt alles op.

Martijn Manders, maritiem archeoloog en hoofd Maritiem Programma RCE

Duikproject bij rijksmonument Burgzand Noord succesvol afgerond

Op woensdag werd de Burgzand Noord 8 geïnspecteerd. Na het eerste onderzoek in 1998, zijn er in 2002 ook proefsleuven gegraven. In 2003 is dit wrak afgedekt met steigergaas netten en in 2005 heeft de laatste duikinspectie plaatsgevonden. Bij het gravende onderzoek is onder andere een bronzen luidklok uit 1658 geborgen, vervaardigd door Fransiscus Hemony uit Amsterdam. Daarnaast zijn ook allerlei gebruiksvoorwerpen van officieren en ambachtslieden aangetroffen. Waarschijnlijk is dit bewapende schip kort na 1658 gezonken.


Duiker_op_1 - foto Seger van den Brenk
Foto: Seger van den Brenk

Uit de inspectie van 2016 bleek dat delen van het boord uit de bodem steken en dat er een paar gaten in de afdekking zitten. Verder is de schade aan de fysieke beschermingslaag vergelijkbaar met de BZN 4 en BZN 10. Er is dus onderhoudswerk nodig, maar over het algemeen ziet het er goed uit. Dankzij het goede zicht kon het complete wrak bekeken worden in 1 duik. Daardoor kon in de middag alvast begonnen worden met de eerste reparaties aan de afdekking van de BZN 2.

Aan de zijkant van de wrakbult staken hier constructiedelen uit de zeebodem, daarom zijn op die plek netten steigergaas gelegd. Omdat het bijna springtij is, komt de stroming er sneller in dan afgelopen week. Hierdoor blijft er minder duiktijd over voor het team.

In de ochtend was er ook al bezoek aan boord gekomen: Seger van den Brenk van Periplus Archeomare en Roel Lauwerier (RCE). Zij zijn de hele dag meegevaren. Periplus heeft in opdracht van de Provincie Noord Holland multibeam sonar opnamen gemaakt van een aantal wrakken binnen het Rijksmonument. Deze techniek wordt hier al 15 jaar gebruikt om veranderingen in kaart te brengen. Het is op dat gebied het langslopende monitoringsonderzoek ter wereld.

Rob van Eerder en Anette Busweiler worden gebracht door Duikclub Texel - foto Seger van den Brenk
Foto: Seger van den Brenk

Tussen de duiken door kwamen ook Rob van Eerden en Annet Busweiler van de Provincie Noord Holland, partners in de pilot Texel (zie ook eMagazine Maritiem Programma), langs. De provincie is zeer betrokken bij het onderwater onderzoek in de Waddenzee en zij wilden graag zien hoe wij deze specialistische werkzaamheden verrichten. Daarnaast was het een mooie gelegenheid om ze op de hoogte te stellen van de voortgang van het veldwerk, en konden ze samen met Seger bespreken wat de resultaten waren van de multibeam sonar opnamen.

Omdat de duiktijd wat korter was geworden, bleek de hele donderdag nodig te zijn om de rest van de afdekking op de BZN 2 te plaatsen. Hoewel er nu een eerste laag is gelegd en het meeste hout is afgedekt, moet er voor een duurzame fysieke bescherming nog meer werk plaatsvinden. Ook dit zal in het rapport met aanbevelingen worden opgenomen.

De laatste dag van het project werd besteed aan het opkloppen van de steigergaas netten op de BZN 17. Nadat er maandag voor het laatst op was gedoken, bleek  nu dat er een grote hoeveelheid zand op en onder de netten lag, op sommige plekken bijna een halve meter. Hieruit blijkt maar weer eens hoe effectief het gebruik van steigergaas is om kwetsbare vindplaatsen in de Waddenzee te beschermen.

Barbecue met het team van de tweede week - foto Seger van den Brenk
Foto: Seger van den Brenk

In de komende maanden gaan alle betrokken partijen een plan opstellen wat er met deze vindplaats moet gebeuren. Alle kwetsbare delen zijn in ieder geval voorlopig goed beschermd tegen fysieke en biologische degradatie.

Thijs Coenen, maritiem archeoloog RCE

Duiken bij rijksmonument Burgzand Noord, week 2: meerdere wrakken geïnspecteerd

De eerste taak van de nieuwe week was het inspecteren van de BZN 17 na de werkzaamheden die we daar vorige week hadden uitgevoerd.

In het weekend had de afdekking al behoorlijk wat zand ingevangen. Hierdoor waren enkele delen van het net verdwenen onder het sediment. Door het steigergaas op te kloppen, zakt het zand door de mazen, waardoor het weer nieuw zand kan invangen. Al met al lag de afdekking  er nog erg goed bij. Komende vrijdag gaat de laatste duik van het project weer plaatsvinden op deze locatie, om opnieuw de netten op te kloppen.

Op dinsdag werd bij het eerste tij de BZN3 geïnspecteerd. In 2013 is in het kader van het RCE project TOPSITES de bestaande afdekking gerepareerd.

Multibeam opname van de BZN3 vindplaats, gemaakt in 2013 (RCE)

In 2014 heeft de laatste duikinspectie door de RCE plaatsgevonden. Sportduikers hadden gemeld dat delen van deze nieuwe afdekking rondom de ankers kapot waren en dat er spanten uit het zand staken. De meest recente multibeam sonar opname, uitgevoerd in opdracht van de Provincie Noord Holland, leek dit te bevestigen.

Gelukkig bleek het grootste deel van de nieuwe afdekking nog goed te liggen. De mast lag nog helemaal onder het zand, maar een deel van het boord stak inderdaad door de netten. Ook in het zuiden, waar het voorschip ligt, staken nu constructiedelen uit het zand. Op deze locatie is onderhoudswerk dus ook noodzakelijk.

In de middag is de BZN 4 geïnspecteerd. Dit wrak, een westindiëvaarder uit begin achttiende eeuw, is in 2005 voor het laatst bedoken door de RCE. Het schip was onder andere geladen met vaten koffiebonen. Na het laatste waarderend onderzoek in 2001, waarbij een aantal proefsleuven zijn gegraven, is deze vindplaats afgedekt met steigergaas. Enkel de achtersteven, die nog volledig in verband zat, stak nog ruim twee meter uit de zeebodem.

Delen van een boord, die nooit zijn afgedekt, waren in de afgelopen tien jaar flink aangetast. Er was bijna een halve meter hout verdwenen. Opvallend genoeg stak de achtersteven nog ongeveer net zo ver uit het zand, zelfs de meetspijker en het meetpunt zaten er nog op. De rest van de afdekking lag er, op een aantal gaten na, nog goed bij. Omdat het zicht onderwater aanhoudend goed blijft, schiet het werk op.

Tot nu toe blijkt wel dat er de komende jaren onderhoudswerk aan zit te komen voor een aantal wrakken binnen dit rijksmonument. Met de resultaten van dit veldwerk wordt een plan opgesteld hoe dit moet worden uitgevoerd.

Thijs Coenen, maritiem archeoloog RCE

Burgzand Noord 17 verder verkend en voorlopig afgedekt

Sinds de presentatie van de vondsten uit de Burgzand Noord 17, ook wel het Palmhoutwrak genoemd, is er volop aandacht voor dit bijzondere wrak (zie ook website museum Kaap Skil). Maritiem archeologen van de RCE zijn deze week als onderdeel van het veldwerk bij Texel gestart met het afdekken van de meest kwetsbare delen van het wrak. Het wordt voorlopig afgedekt om het in zo goed mogelijke staat te houden. Op die manier is er tijd om in de komende maanden samen met de provincie Noord-Holland, gemeente Texel, Duikclub Texel en Kaap Skil te verkennen welke mogelijkheden er zijn om het wrak verder te onderzoeken en in kaart te brengen.

Sportduikers hadden gemeld dat er weinig veranderd was ten opzichte van vorig jaar. De recente multibeam-beelden bevestigden dit, op sommige plekken was wel wat meer sediment weg, maar andere delen waren juist meer bedekt.

This slideshow requires JavaScript.

De duikinspectie van woensdag wees ook uit dat de situatie op dit moment redelijk stabiel is. Toch zijn er op enkele plekken nieuwe scheepsdelen vrij komen te liggen. Eén hiervan is waarschijnlijk de beting, een van de zwaarste constructies in een schip, waarop het ankertouw werd vastgezet. Omdat dit deel altijd hoog in een schip zit, meestal op het eerste dek, wordt het zelden onder water op zijn oorspronkelijke plek gevonden. Des te meer bewijs dat het hier om een wrak van hoge archeologische waarde gaat.

Nadat deze nieuwe onderdelen zijn ingemeten en getekend, zijn er verscheidene monsters genomen voor dendrodatering. Hopelijk kan hiermee een preciezere bouwdatum van het schip worden vastgesteld, waardoor er gerichter in de historische bronnen kan worden gezocht.

Blog 2 foto 1

Op donderdag kon er daarom begonnen worden met afdekken van de meest kwetsbare delen van het wrak. Dit zijn vooral de locaties waar kisten met lading liggen. Omdat er aanhoudend verrassend goed zicht is voor de Waddenzee, schoot het werk op. Aan het einde van de dag zijn alle netten geplaatst. Door de grote hoeveelheid zand die over en op de netten stroomt, raken de mazen na verloop van tijd echter verstopt. Daarom zal er de komende week een aantal keer teruggekeerd worden naar de BZN 17, om de netten op te kloppen. Hierdoor valt het zand er doorheen en kan er weer nieuw sediment worden ingevangen. Op deze manier ontstaat er een laag die de onderliggende kwetsbare delen beschermt tegen degradatie.

Thijs Coenen, maritiem archeoloog RCE

Onderhoud aan rijksmonument in de Waddenzee: dag 1 en 2

Archeologen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verrichten van 11 t/m 22 juli 2016 onderwater-werkzaamheden aan de scheepswrakken van rijksmonument Burgzand Noord bij Texel (zie persbericht). In deze serie blogs kun je de activiteiten van de archeologen, gericht op inspectie en onderhoud van de wrakken, op de voet volgen. Het veldwerk biedt ook handvatten voor de pilot die in 2015 met Duikclub Texel, provincie Noord-Holland, gemeente Texel en museum Kaap Skil is gestart. Met deze pilot willen we het onderwatererfgoed bij Texel in kaart te brengen en mogelijkheden onderzoeken voor samenwerking tussen de duikers en archeologen, zodat het erfgoed beter wordt beheerd en waar mogelijk gepresenteerd aan het publiek. 

Maandag 11 juli

Al in de ochtend bleek dat er de eerste dag te veel wind zou zijn om veilig te kunnen duiken. Daarom werd besloten de tijd te gebruiken om voorbereidingen treffen voor het werk aan de Burgzand Noord 17. Voor dit wrak, waar recentelijk een unieke 17e eeuwse japon uit tevoorschijn kwam, wordt samen met de provincie Noord-Holland, gemeente Texel, museum Kaap Skil en de sportduikers gewerkt aan een plan om in overleg te bepalen wat er mee gaat gebeuren. Omdat dit de nodige tijd kost, worden nu de meest kwetsbare delen afgedekt, zodat deze niet verder degraderen.

Vorige week zijn in opdracht van de provincie Noord-Holland nog multibeam opnamen gemaakt van een aantal wrakken binnen het Rijksmonument. Daarnaast hebben sportduikers verschillende wrakken bedoken, zodat er een zo compleet mogelijk beeld is van hoe de wrakken erbij liggen.

Dinsdag 12 juli

Dinsdag was de wind gaan liggen en kon er gedoken worden  op de Burgzand Noord 2, ook wel bekend als het Pools kanonnenwrak. In 2001 is dit wrak onderzocht door de Rijksdienst, waaruit bleek dat het om een bewapend handelsschip ging, dat vermoedelijk handelde met het Oostzeegebied. Het schip is waarschijnlijk gezonken in het derde kwart van de 17e eeuw.

Na het onderzoek is het wrak afgedekt met steigergaas. In de jaren daarna is de afdekking uitgebreid en gerepareerd. De laatste duikinspectie vond plaats in 2005, daarna is er enkel nog gemonitord met multibeam. De afgelopen jaren hebben de sportduikers er wel regelmatig op gedoken. Zij zagen dat er veel delen waren vrijgespoeld: er was weer hout zichtbaar en ze namen kapot steigergaas, gebruikt voor de afdekking, waar.

Daarom is besloten om tijdens het veldwerk van dit jaar ook dit wrak te inspecteren. Er zijn op dinsdag twee tijen op gedoken. Hieruit bleek dat er inderdaad grote delen van het wrak vrij zijn gespoeld. Verschillende houten structuren en scheepsonderdelen steken nu uit het sediment. Andere delen zijn echter nog steeds goed bedekt met sediment, hier kon niet worden vastgesteld of het steigergaas eronder nog intact was. Uit de inspectie bleek bovendien dat er alleen delen zijn vrijgespoeld, die bij eerder onderzoek ook zijn gezien. Er zijn dus geen nieuwe wrakonderdelen gezien.

Helaas bleek het door de grote hoeveelheid weggespoeld zand dat het niet mogelijk zou zijn om alles weer goed af te dekken tijdens dit project. Er zijn nu wel genoeg waarnemingen gedaan, zodat er een goed plan gemaakt kan worden hoe dit wrak weer fysiek beschermd kan worden.

Thijs Coenen, maritiem archeoloog (RCE)