Tag Archives: fieldschool

The Hanseatic city of Stralsund

Studying maritime archaeology in Esbjerg: Field school and summer events

We have been very busy the last few months with school, traveling and celebrating the holidays. That is why we will take you a few months back and tell you about all the exiting things we have been doing since May.

The International Viking Market

A few weeks before our final exam of the year, the International Viking Market was held in the Viking Centre in Ribe. To gain extra information about the Vikings for our exam, but also for a nice day out, we had organized a trip to the Viking Centre with MASE. In the Viking Centre people dress up and live like the Vikings did, and it can be compared to the Dutch theme park Archeon. Houses, food, games, everything was made and done as it would have been in the Viking Age hundreds of years ago. We went into different houses and even had the change to feel like Ragnar Lothbrock, by sitting in the Viking throne. We played Viking games (board and throwing games, no beer involved J) and witnessed a Viking battle and a horse show. On the market itself, they sold everything that would have been used during the Viking Age. The people who sold their goods came from all over Europe. It was a very interesting and nice day, and we learnt a little bit more about the Vikings.

This slideshow requires JavaScript.

Field school

The field school started on the first of June., and took place in Mukran on the island of Rügen, Germany. We stayed on the campsite of a hostel in Prora. This area is famous for the colossal hotels that were built for Nazi-tourism. The hostel itself had been renovated from Nazi-hotel-ruin to the Jugendherberg where we stayed. For three weeks we dived at a 16th century wreck, probably of Danish origin. We made drawings, photos and videos of the wreck, and also got coordinates so we have the exact location of the wreck. The wreck had first been documented in the mid ’80’s and since then a lot of archaeologists and divers have had a look at it. The documentation of the wreck was however not up to today’s standard, and that is why it was up to us to make a final and exact recording of the wreck. During previous investigations quite a lot of finds were recovered. Therefore, we also had a look at these finds. The finds of the wreck were mostly located in Schwerin, a two-hour drive from Prora. Here we documented all the finds. There were guns, one wrought iron gun and a bronze gun, a lot of wooden artefacts, pottery and metal objects. These finds were photographed and the interesting ones were also drawn. For the two guns a photogrammetry model was made, so we can have a good look at them in 3D.

This slideshow requires JavaScript.

Every day there was a dive team and a land team. The dive team was split up in two teams, one would dive in the morning, the second group would dive in the afternoon. The wreck needed to be cleaned first, which took much longer than expected, since the wreck was totally covered with seaweed and rocks. All the timbers needed to be tagged and drawn separately. Once the wreck was cleaned and the timbers were tagged, a diver with a GoPro could film the wreck in order to make a photogrammetry model of it. This coming semester we will work on the model and other documentation, and write a report on the wreck. The land team was responsible for the finds. These finds were given a number, were drawn and photographed. They also worked with a Total Station, to shoot the positions of the shipwreck.

This slideshow requires JavaScript.

Besides all the work we had to do during the field school, we also had a few days off, when the weather was ‘bad’. Since the site was located on the Baltic Sea coast, an easterly wind caused high waves, which was too dangerous to dive in as the site was really close to shore and only 3 meters deep. But although we couldn’t dive it was really beautiful, sunny weather. We spent those days off in the beautiful nature park on Rügen, in the Hanseatic city of Stralsund, and walking and cycling on the island. It was an amazing place to be, with a lot of history and beautiful nature.

This slideshow requires JavaScript.

Sailing in Roskilde

Only one day after we came back from the field school, we had another trip planned. This time we went back to Roskilde. The first time we went there, we spent our day looking at how Viking boats were built and how the Vikings lived. This time we got the experience at how to sail like a Viking! We sailed on a replica of a clinker-built boat, that was built originally in Norway. First we needed to row out of the harbour, before we could start sailing in the Roskilde Fjord. During the 2 hour sailing trip we learnt all about rigging, sailing and steering. We did a lot of different sailing-techniques, which made it really exiting.

This slideshow requires JavaScript.

Introduction first-years

After a two-month holiday, we and other members of MASE organized an introduction for the new first year students. We went to Ribe, the oldest town of Denmark, where we got a tour from the Viking Museum through the town. It was really interesting, and even though we had the tour last year as well, we still learned some new things about the town. After the tour we had some free time, so we showed some of the people some nice places in the town. Afterwards we headed back to Esbjerg, where we had a nice barbeque to finish the day.

This slideshow requires JavaScript.

Classes have started again. In the next blog we will give an overview of these classes and what can be expected from them. Until next time!


Robert de Hoop & Nicole Schoute

Searching underwater for the Van Bosse ship (1857)

A team of underwater archaeologists consisting of two members of the Japanese National Committee for Research and the Examination of Underwater Cultural Heritage Dr. Ikeda and Dr. Kimura, as well as mr. Sasaki from the National Museum of Kyushu and mr. Manders from the Cultural Heritage Agency of the Netherlands has arrived on Tarama island. This is one of the most Southwestern Islands of the Japanese archipelago, actually very close to Taiwan.

In November a Japanese team of professional archaeologists and sports divers associated with the only dive school on the island – Jaws 2 – will map and assess the site of the Van Bosse wreck and make it accessible for the sports divers who spend their holidays on the island. The visit now in August is mainly initiated as a start of the project about the Van Bosse shipwreck which includes also educational elements and archival research in several countries. The 22nd of August the team was welcomed by the department of education of the island that effectively is responsible for the management of this and other archaeological sites. They have assured us that all help in this is welcome. After this meeting we went to the dive shop to sort out our gears and then settled down in our condo which we share together.

The evening was used to discuss the possibilities to find elements of the wrecksite underwater and to pinpoint the exact place of wreckage, which is still not completely known. Dr. Kaneda wrote in 2001 an article ‘Historical Investigation concerning the Dutch Ship Van Bosse Wrecked Off the coast of the Tarama Islet’ and this article has also been discussed between the archaeologists in order to find out what the chances of finding wreckage are and what kind of research should be further conducted.

Van Bosse 2016 duik 1 (39) blog 2

The morning on the 23rd we were up early to go diving from the beach to the place where the ship according to accounts must have wrecked and where a fisherman has salvaged many pottery over the years. Indeed by walking on the beach we collected many pottery shards of different kinds. These are however mainly Chinese.

The coastal waters around the island Tarama are very shallow and abruptly become much deeper with here and there dangerous rocks ending just a few meters under the sea surface. For somebody who is not acquainted with these waters, it is a dangerous place. The underwater world, just at the edge of shallow and deep is however stunningly beautiful!

The second dive today was in deeper waters with the dive shop Jaws 2 and their ship. At 28 meters of depth, again on the edge of where the water gets very shallow and  near the place we had been diving in the morning, a considerable amount of pottery shards from large Chinese storage jars can be seen lying on the seabed. Were these used at the Van Bosse ship? It came from China…

Van Bosse 2016 duik 2 (19) blog 2

Also an enormous iron crate was discovered. Definitely something has happened here. The area however is large and the research in November should reveal the size of the site and maybe even also the location of impact: where the ship has hit the reef.

Tonight we will talk with an old fisherman. Let’s see if he can help us out.  Tomorrow, the 24th we are invited by the head of the island, similar to a mayor and in the afternoon we have a round up with the advisory board of the heritage of Tarama. Then up to Fukuoka for further talks at the Kyushu National Museum, our partner in shared heritage management.

Martijn Manders, maritime archaeologist/Head Maritime Programme RCE

Studying maritime archaeology in Esbjerg: the second semester

Time flies, and the second semester of the Maritime Programme in Esbjerg is almost over! This second semester consisted of four courses:

  • Maritime Material Culture
  • IT & Remote Sensing
  • Preparation for the field school
  • Special Topics

Maritime Material Culture
During this course, we got introduced to different maritime material cultures from the Stone Age to the present day. We learned all about material such as pottery, cannons, anchors and many other objects. To learn more about ceramics from the Mediterranean our class went to Odense, where they have a big collection of Mediterranean artefacts. Also an important part of this course was ship construction from different centuries and areas. We went to the Roskilde Viking museum to learn more about Viking ship construction, and about experimental archaeology. We got a very interesting presentation on the famous ship burial Oseberg, which was found in Norway and dates to around 820 AD. After that we got a tour through the boat building wharf, and had a chance to look at the five Skuldelev ships inside the museum. In June we are going to sail on one of the reconstructed Viking ships!

Photo 1
Nicole looking at some Egyptian ceramics.

This slideshow requires JavaScript.

We got an explanation on experimental archaeology during the tour of the boat building wharf.

IT & Remote Sensing
This course is a continuation of the methods course in the first semester, and is more practical. During this course we learned how to work with the software QGIS and with Inkscape. We learned how to make logos and how to digitalize field drawings in Inkscape, and how to analyse data and make maps with QGIS. Part of the course was a visit to Schleswig, where we could see how a sub-bottom profiler works, and how to do a survey with such a device. With a sub-bottom profiler, it is possible to detect archaeological sites and wrecks partially or wholly embedded in the sea-floor sediments. Unfortunately, nothing was found during this expedition. While we were in Schleswig, we got time to check out the early 4th century Nydam boat, which is on display in the Gottorp castle. It was much more impressive in real-life than you would expect. The boat is well over 23 m long and there was place for 30 rowers. This boat is one of the earliest examples of clinker (overlapping planks) construction.

Photo 4
The sub-bottom profiler in action, the data that is received can be seen on the monitor.
The Nydam boat at the Gottorp castle.

Field school
The field school this year takes place in June in northern Germany. We are going to record a 16th century carvel-built ship. To prepare for this field school we made a plan which details how we are going to clean, dive and record the shipwreck. Next school year, after the field school is done, we have to make a report of the recording.

Special Topics
Special Topics is a course, which is focused on the field school. In order to better ‘understand’ the 16th century shipwreck, we have researched shipbuilding construction from around the same time period. The class has been divided into different groups for this, and each group is looking into shipwrecks from a specific region. The different groups are: British Isles, Baltic Sea, Dutch, Mediterranean and French. Guess what we did.. A database has been created in which the different construction elements of each of these shipwrecks have been saved, and a summary has been written for each shipwreck. Once the shipwreck has been recorded this database can be used to compare the construction elements to those from other shipwrecks.

Photo 6
The Riberhus castle ruins.

Besides the courses, we are also part of the Maritime Archaeology Society Esbjerg (MASE), which is a student organization by students from the Maritime Programme. For MASE we are trying to organize as many things as possible for our program, mainly maritime related, which is hard because we are really busy with the courses and self-study. So far we organised a party, several film nights and a little excursion to the Ribe Viking museum, and we also visited the ruins of Riberhus castle. In May we are going to the International Viking market in Ribe, which will take place in the Ribe Viking Center. Reenactors recreate an authentic Viking market there. We are looking forward to that, and after the field school we will let you know how it was!

Robert & Nicole

De SMS Emden

Read this blog in English!

Op dinsdag verlieten we Christmas Island en gingen we naar de Cocos-Keeling Islands, een groep van 27 koraaleilanden in de Indische Oceaan zo’n 2.700 km ten noordwesten van Perth. De hoofdeilanden vormen een atol met een typische hoefijzervorm dat omringd is door een koraalrif. Elk eiland heeft ruwe koraalstranden richting de open zee en zandstranden aan de lagunekant. De eilanden zijn laag en de meeste zijn dicht begroeid met kokospalmen. Wild op de eilanden bestaat voornamelijk uit zeevogels. Net als op Christmas Island komen hier op alle eilanden veel landkrabben voor en het rif rond de eilanden herbergt allerlei koralen, vissen en andere mariene organismen.

Weer aan het meten!

Zodra het team alles had uitgepakt en zich geïnstalleerd had in ‘The Castle’ gingen we opnieuw metingen uitvoeren met de magnetometer. Daarna snorkelden we naar het wrak van de Phaeton. De Phaeton werd in 1868 gebouwd in de Engelse stad Sunderland; het was een zogeheten composietschip (gemaakt van houten planken die op een stalen frame worden bevestigd) met een lengte van 46 meter. In 1889 leidde de Phaeton schipbreuk bij Cocos, terwijl het een lading kopra van Cocos Island terug naar Europa vervoerde. Op 25 september ontdekte men rond half vijf ‘s ochtends dat de Phaeton in brand stond. De brandbluspomp bevond zich in het gedeelte waar de brand woedde en kon niet op een veilige manier worden bereikt, met als gevolg dat het schip niet gered kon worden. Om te voorkomen dat de toegang tot de lagune werd geblokkeerd, liet men de Phaeton op haar huidige plek vastlopen en werd het schip opengebroken en geborgen. We hopen dat we een 3D-fotogrammetriemodel van de resten van de Phaeton kunnen maken met behulp van de foto’s en video die we gemaakt hebben.

North Keeling en de SMS Emden

Naast het zoeken naar de Fortuyn en de Aagtekerke is een van onze doelen hier om de SMS Emden goed vast te leggen. Deze Duitse lichte kruiser lag in zijn thuishaven Tsing-Tau in China toen de eerste wereldoorlog uitbrak. Het schip voer op 9 augustus uit, met orders voor kapitein Von Muller om zo veel mogelijk schepen van de geallieerden onklaar te maken. Deze kruiser voerde een korte maar spectaculaire strijd in de Indische Oceaan: de Emden slaagde erin om in minder dan twee maanden tijd vijftien koopvaardijschepen, een Russische kruiser en een Franse torpedobootjager te vernietigen!

In de vroege ochtend van 9 november doemde de Emden op voor de kust van de Cocos-Keeling Islands; drie officieren en 42 manschappen werden aan land gestuurd om het telegraafstation op het eiland te ontmantelen. Terwijl ze daarmee bezig waren, kwam de Australische kruiser HMAS Sydney aan. Hoewel de Emden over een uitstekend geschut beschikte en het schip met het openingssalvo de Sydney meteen wist te raken, was het toch geen partij voor het grotere schip. Binnen twee uur was de Emden uitgeschakeld en lag het schip hopeloos in puin. Dat was rond het middaguur en de Sydney liet de Emden achter om een buitgemaakt koopvaardijschip, dat als een escorte voor de Emden had gefunctioneerd, te pakken te krijgen. Toen de Sydney rond vier uur ’s middags terugkeerde, hing de vlag van de Emden nog in de mast maar was het schip niet in staat om te varen. De Sydney gaf het signaal dat de bemanning zich over moest geven, maar toen er geen antwoord kwam, werden er nog enkele salvo’s op de Emden gevuurd. Pas daarna besloot Von Muller de vlag te strijken. Tegen die tijd sloegen er op de Emden midscheeps al enorme vlammen uit. In een poging om zo veel mogelijk bemanningsleden te redden, stuurde de kapitein het schip richting het rif voor de zuidkust van North Keeling.

North Keeling ligt ongeveer op 27 km van de hoofdeilanden van de Cocos-Keeling groep en omdat het behoorlijk afgelegen ligt, gaan er niet veel mensen heen. Het was dan ook heel bijzonder om op die plek te duiken en de resten van het schip te zien liggen. Ondanks dat het schip al deels is geborgen, is er nog een hoop achtergebleven – zoals je kunt zien op de foto’s die we hebben gemaakt. Een van onze teamleden is zelfs samen met Triss van Parks Australia het eiland op geweest om de resten van het schip op het land te documenteren! Net als bij de Phaeton hopen we een mooi 3D-fotogrammetriemodel van het schip te kunnen maken om een goed overzicht van de locatie te krijgen. We hebben vastgelegd wat er nog over is van het schip en ook een corrosiemeting uitgevoerd.

In de komende dagen gaan we verder met het zoeken naar de Fortuyn en de Aagtekerke. We zullen jullie zo goed mogelijk op de hoogte houden met de beperkte internetverbinding die we hier hebben…


Dertig scheepswrakken rond Christmaseiland beter in beeld

We kunnen nu met redelijke zekerheid stellen dat de in 1724 vergane Fortuyn niet op een diepte van 0 tot 30 meter voor de kust van Christmaseiland ligt. We hebben de belangrijkste gebieden aan de zuidwestkant van het eiland nogmaals onderzocht, en wel met een gevoeligere magnetometer (voor het detecteren van ijzeren voorwerpen zoals ankers en kanonnen) dan het instrument dat in 2015 voor dit doel werd gebruikt. Duikers hebben alle veelbelovende afwijkingen visueel gecontroleerd zonder dat ze enig cultureel materiaal hebben aangetroffen. Een aantal van de afwijkende metingen kunnen we wegstrepen, omdat ze beïnvloed blijken te zijn door de magnetische basaltrotsen die de kern van het eiland vormen.

We hebben de laatste dagen nog wat fotogrammetrie uitgevoerd om ons verder te bekwamen in deze techniek. Dit keer hebben we geprobeerd om een voorwerp onder water vast te leggen en daarvoor hadden we een anker uitgekozen. De computer is nog steeds bezig met het verwerken van de gegevens; het resultaat krijg je in de volgende blog te zien!

Christmaseiland is omringd door een dik koraalplateau dat onder water ligt. De breedte van dit plateau varieert en het grootste gedeelte loopt geleidelijk af voordat er een steile afgrond naar diep water volgt. In de afgelopen twee weken hebben we veel input gekregen van Nederlandse volgers van onze Facebook-pagina en van de gemeenschap op Christmaseiland. Zij hebben ons informatie verstrekt over andere scheepswrakken hier of in de buurt – vooral van Nederlandse schepen zoals de 1100 ton zware Arinus Marinus die in 1821 is gezonken en de 500 ton wegende Vice Admiraal Rijk die in 1852 is vergaan – maar ook van een hoop andere schepen.

Het Nederlandse schip Vice Admiraal Rijk ging in 1852 verloren aan de zuidwestkant van het eiland. Drie mannen overleefden de ramp en slaagden erin aan land te komen door de kliffen te beklimmen. Ze leefden 57 dagen lang op rauwe zeevogels, totdat ze door een toevallig passerend schip werden gered. Een van de drie mannen heeft een gedetailleerd verslag van het scheepswrak en zijn ervaringen op het eiland nagelaten. Rond middernacht sloeg het schip op de kliffen aan de noordkant van de zuidwestpunt, waardoor er een groot gat in de boeg ontstond. Het schip wist nog van de kliffen af te draaien maar verdween onmiddellijk daarna volledig onder de golven, met alle zeilen nog gehesen.

We beschouwen de Vice Admiraal Rijk als een bruikbaar model om te bepalen wat er gebeurd zou kunnen zijn als de Fortuyn op de zuidwestkust van het eiland is geslagen. Daarbij hebben we ons voornamelijk gericht op de noordkant van de zuidwestpunt, waar we een visuele inspectie van de plekken met afwijkende metingen hebben uitgevoerd; vervolgens zijn we dwars over het koraalplateau gezwommen. We hebben geen wrak gezien.


We hebben duikers alle afwijkende metingen aan de noordkant van de zuidwestpunt laten controleren en zijn vervolgens dwars over het koraalplateau gezwommen.

De Eisvoldt, een schip dat in 1942 is vergaan op een andere plek op het eiland, ligt bedekt onder een laag koraal van maximaal 0,5 meter dikte. Je zou verwachten dat kleine culturele voorwerpen op een veel ouder wrak aan de zuidwestpunt eveneens door koraal aan het oog worden onttrokken. Maar als de Vice Admiraal Rijk op het plateau was gebroken, hadden we voorwerpen zoals grote ankers boven het koraal uit moeten zien steken. Een groot deel van het koraalplateau is daar slechts 50 meter breed, met een afgrond naar een diepte van zo’n 90 meter. De Vice Admiraal Rijk moet over de rand geglipt zijn zonder dat het schip eerst in tweeën is gebroken.


Een groot deel van het koraalplateau is slechts ca. 50 meter breed, met een afgrond naar een diepte van zo’n 90 meter.


Op basis van de verslagen over de vluchtelingenboot SIEV 221 die in 2010 vlakbij Flying Fish Cove is gezonken, hadden we de volgende theorie opgesteld: een schip dat tegen de kliffen slaat, zal ofwel in tweeën breken ofwel terug “stuiteren” van de kliffen en van de rand van het plateau afglijden naar diep water. Bewoners hadden gezien dat de vluchtelingenboot in een soort ‘wasmachine-effect’ gevangen zat tussen de beukende golven en de terugslag van de golven die op de kust braken.

Bij de zuidwestpunt zagen we veel resten van plastic tassen die in de waterkolom zweefden – plastic dat vanuit Indonesië op zuidelijke stromingen is meegenomen en vervolgens door het ‘wasmachine-effect’ vlak bij de kliffen gevangen is komen te zitten. Blijkbaar kunnen hier kleine items zoals plastic tassen, maar ook een middelgroot voorwerp zoals de SIEV 221 (een lichte, houten vissersboot minder dan 20 meter lang), blijven steken. Het is echter niet erg waarschijnlijk dat dit ook geldt voor een groot voorwerp zoals de 35 meter lange scheepsromp van de Vice Admiraal Rijk. Als dit wrak niet vast is komen te zitten door de beukende golven en hun terugslag op de kust, dan zou dit zeker niet gebeurd zijn met de Fortuyn, die 44 meter lang was en 800 ton woog. De kans bestaat dan ook het schip veel dieper is gezonken dan 30 meter en daarmee buiten ons bereik ligt.


Bij de zuidwestpunt zagen we veel resten van plastic tassen die in de waterkolom zweefden – plastic dat vanuit Indonesië op zuidelijke stromingen mee is genomen en vervolgens door het ‘wasmachine-effect’ vlak bij de kliffen gevangen is komen te zitten

Zullen we het ooit te weten te komen? Er is een hele kleine kans dat we het wrak bij Cocos Keeling zullen vinden. Dat gaan we de komende weken ontdekken! Het duiken op Christmaseiland heeft ons veel inzicht gegeven in andere wrakken – sommige eveneens van Nederlandse oorsprong – en we hebben nu een lijst van 30 scheepswrakken die in de buurt van Christmaseiland zijn gezonken. Schoolkinderen hebben van alles over het verleden geleerd en de studenten die betrokken zijn bij het project, Shinatria en ondergetekende, hebben tot nu toe een geweldige tijd gehad. We hebben enorm veel geleerd over het zoeken naar scheepswrakken, maar we zijn nog niet klaar!

Cocos Keeling, here we come!

Robert de Hoop



Remote sensing & de Big Blue

Read this blog in English!

Remote sensing

Een cruciaal element van het project is het zogeheten ‘remote sensing’. Ons doel is om gegevens te verzamelen, verwerken, analyseren en interpreteren en vervolgens te gaan duiken op specifieke locaties.

De gegevens hebben we op zee verzameld met behulp van een magnetometer. Dit instrument meet verstoringen in het aardmagnetisch veld als gevolg van de aanwezigheid van ijzer (of ijzerhoudend materiaal) op of onder de zeebodem. De magnetometer hangt aan een kabel achter de boot in het water. Via deze kabel worden er metingen omhoog gestuurd naar een tablet, waarna de gegevens worden vastgelegd en de positie wordt bepaald (met een GPS).

Photo 1

Foto 1: De resultaten van magnetische testen boven een bekend scheepswrak, de Eidsvold, op Christmas Island. De afbeelding links toont duidelijke verstoringen in het aardmagnetisch veld die worden veroorzaakt door de aanwezigheid van het wrak. De drie lijnen geven het traject aan dat de boot heeft gevaren. De afbeelding rechts toont een profiel van een vaarlijn (ook wel lodingslag of ‘transect’ genoemd) die door de waarneming loopt en de kenmerkende ‘dipool’.

De tablet helpt de schipper ook om precies langs de vooraf bepaalde lijnen te varen, de zogeheten lodingslagen of transecten. Deze lijnen zijn zorgvuldig bewerkt in cartografische software, zodat ze recht zijn en parallel lopen. De nauwe afstand tussen de lijnen is nodig om alles goed in kaart te kunnen brengen.

Als de gegevens eenmaal aan land zijn, worden ze bekeken met speciale software die op onze laptops is geïnstalleerd. Tijdens deze fase kunnen ook het aardmagnetisch veld en eventuele ontdekte verstoringen worden weergegeven. De volgende stap is het interpreteren van de gegevens.

Photo 2

Foto 2: Een magnetische anomalie (afwijking) die ontdekt is tijdens het uitwerken van de gegevens die met ‘remote sensing’ zijn verzameld. De afwijking is duidelijk te zien aan de vage contourlijnen naast de dieptelijnen. Deze anomalie bedraagt ongeveer 85 bij 160 meter.

Er wordt een lijst met potentiële locaties opgesteld en de meest veelbelovende plekken worden nader geanalyseerd. Dankzij cartografische software kunnen de duikers op zeer precieze locaties worden ingezet. Er worden cirkelvormen gemaakt en in de cartografische software gezet. Zo krijgen we een zeer nauwkeurige indicatie van de dieptes en dat is cruciaal bij het plannen van de duiken; in dit geval wordt er in een cirkelpatroon gedoken (vandaar de cirkelvormen).

Deze positiegegevens worden vervolgens ingevoerd op de tablet, zodat de schipper de boot heel precies naar elke doellocatie kan navigeren.

Photo 3

Foto 3: Cartografische en andere speciale software waarmee magnetische isometrische lijnen (zwart) en magnetische afwijkingen (blauw en geel) kunnen worden samengevoegd met bathymetrische contourlijnen (wit) en geplande duiken die worden uitgevoerd in cirkelpatroon (rood).

Dankzij dit volledige overzicht, uitgewerkt door Alex Moss en James Parkinson, is het team in staat te reageren op informatie die in het veld is verzameld – een soort ‘reflexieve methodiek’.

Een-na-laatste dag duiken op Christmas Island

‘Drijfnat’ is de beste manier om te beschrijven hoe we ons voelen na de afgelopen paar dagen. Zowel tijdens het duiken als op de boot waren we telkens kletsnat. Soms regende het zo enorm hard dat je je droger voelde in het water dan erbuiten! Helaas is onze tijd op Christmas Island bijna voorbij en hebben we nog geen archeologisch materiaal ontdekt dat ons dichter bij de Fortuyn zou kunnen brengen. We hebben geen tijd meer, hoewel we nog niet alle magnetische afwijkingen al duikend hebben kunnen verkennen. We blijven hoop houden …

DCIM100GOPROGOPR3506.Foto 4: Hier zie je mij omlaag gaan langs de afdaallijn.


Foto 5: Alex Moss bezig met een duik in cirkelpatroon tot op 30 meter diepte. De andere duiker houdt de lijn op 15 meter en zorgt ervoor dat de lijn niet vast komt te zitten.

Vandaag hebben we voor de westkust gedoken. Omdat de zee erg rustig was, konden we al zwemmend metingen uitvoeren; zo zijn we van Egeria Point noordwaarts richting Winifred Beach gegaan. Hoe moeilijk het is om een locatie te vinden binnen het 30 meter dieptebereik dat wij als duikers hebben, werd overduidelijk tijdens deze meetklus: meerdere malen kwamen we een steile afgrond naar veel grotere dieptes tegen, terwijl we ons op een afstand van niet meer dan 50 meter buiten de kust bevonden. Dat is wel een heel klein continentaal plat waar een scheepswrak (of delen ervan) op zou kunnen blijven liggen!


Foto 6: Graeme en Shinatria na hun in een cirkelpatroon uitgevoerde duik.


Foto 7: Het scheepswrak de MV Eidsvold is een prachtige duikplek!

Onze volgende blog is de laatste blog vanaf Christmas Island, voordat we doorreizen naar Cocos Keeling. Blijf ons volgen!


Remote sensing process & the big blue

Lees deze blog in het Nederlands

Remote sensing

A crucial element in the project is the remote sensing process. The aim is to acquire, process, analyze and interpret the data and to let this follow by diving on targeted locations.

We have acquired the data with a seaborne magnetometer. This device measures distortions in the natural earth’s magnetic field through the presence of iron (or ferrous) material on or under the seabed. The magnetometer is towed on a cable behind the survey vessel, sending readings up the cable to a tablet, which logs the data and provides positioning through a GPS.

Photo 1

Photo 1: The results of magnetic testing over know iron wreck site, Eidsvold, at Christmas Island. The image on the left clearly show distortions in the earth’s magnetic field, caused by the presence of the wreck. The three lines show the track of the survey vessel. The image on the right show a profile of a transect line across the sight with the clear characteristic ‘dipole’.

The tablet also helps the skipper to navigate along per-positioned lines called transects. These lines have been carefully arranged in mapping software to be straight, and parallel. Narrow line spacing is required to allow sufficient coverage.

Once the data is brought back ashore, it is reviewed on laptops with specialized software. This process allows for the earth’s magnetic field to be displayed and any distortions detected. Interpretation happens next.

Photo 2

Photo 2: A magnetic anomaly discovered in the post-processing phase of the remote sensing component in the search. The anomaly is clearly seen in the paler contour lines, along with depth contour lines. This anomaly is approximately 85 by 160 meters.

A list of potential sites is produced, and the most promising analyzed more closely. Mapping software allows for the precise positioning for the deployment of divers. Circular shapes are created and placed within the mapping software, which gives a very accurate indication of depths, and can thus inform the dive plan. In this case planning for circular dive searches.

This positioning information is then fed into the tablet, enabling precise navigation to each target.

Photo 3

Photo 3: Mapping and other specialized software enable the blending of magnetic isometric lines (black) and magnetic anomalies (blue and yellow), with bathymetric contour lines (white) and planned circular dive searches (red).

The entire work flow, carried out by Alex Moss and James Parkinson enables the team to react to information gathered in the field, a sort of ‘reflexive methodology’.

Penultimate day of diving on Christmas Island

Waterlogged is the best way to describe the way we all feel after the last few days. Whether diving or on the boat we have been wet. Some rain showers were so strong it was a drier feeling in the water than out of it! Sadly, our time on Christmas Island is coming to a close and we have not discovered any archaeological material that would bring us closer to the Fortuyn. While we have not yet managed to dive all the identified magnetic anomalies our time is running out. But let’s keep our fingers crossed.

DCIM100GOPROGOPR3506.Photo 4: Me descending down the shotline.

DCIM100GOPROGOPR3534.Photo 5: Alex Moss doing a 30 meter circular search. The other diver holds the line at 15 meter and makes sure the line doesn’t get caught.

Today we dived sites off the West coast and because of the very calm conditions were able to swim survey from Egeria Point northwards to Winifred Beach. The difficulty of finding a site in the 30 meter depth range available to us as divers was made very evident during that transect, as several times we encountered a vertical drop off to far greater depths not more than 50 meters from the coastline. A very small shelf for a shipwreck or shipwreck debris to stay attached to!

DCIM100GOPROPhoto 6: Graeme and Shinatria after their circular search.


Photo 7: The MV Eisvold shipwreck is a beautiful place to dive!

Our next blog will be the last from Christmas Island, before we go to Cocos Keeling. Stay tuned!

Community involvement and diving

Lees deze blog in het Nederlands

The very generous involvement of members of the international online community has been fundamental to the progress of the Closing in on the Fortuyn project. Thomas Creemers has sent information from the Netherlands that has fundamentally broadened the list of shipwrecks and the scope of team’s activities on Christmas Island.

Until recently the list of ships known and likely to have wrecked on and around Christmas Island consisted of the Fortuyn (1724), an unnamed Dutch shipwreck (prior to 1744), the Norwegian MV Eidsvold (1942), the Japanese Nissei Maru (1942), the Indonesian asylum boats SIEV X (2001) and SIEV 221 (2010) and the Panamanian registered MV Tycoon (2012).

Thomas has sent the team a wealth of information about two more Dutch ships. They are the 1100 ton Arinus Marinus and the 496 ton Vice Admiraal Rijk wrecked respectively near and on Christmas Island in 1821 and 1852. About the latter we have already written in our previous blogs, but not of the Arinus Marinus!

The Arinus Marinus

After the 1814 Treaty of Paris, Rotterdam merchants bought British ships and used them in the Dutch fleet to the Indies. The Arinus Marinus was one of these vessels, an English frigate, built in 1803 and named the Ceylon. It was purchased in 1815 by a Rotterdam shipping company. In this capacity the Arinus Marinus was taken to the Indies in 1816 for among others the trade in tea.

Photo 1

Photo 1: The Arinus Marinus as shown on a song sheet. This song is about the wrecking of the Arinus Marinus.

In 1821 the ship was loaded in Batavia for a return trip to Rotterdam. The winds took it close to Christmas Island with fatal consequences for the 200 on board, except for four of her crew. These four people floated on a piece of wood until they were found and rescued by the crew and captain of the Danish ship the Souvereign.

The Arinus Marinus had a very special cargo on board: a natural collection intended for the Museum van Naturalien in Leiden. This collection consisted of 15 boxes. Amongst these were:

  • 5 boxes that were full of stuffed animals,
  • two boxes had prepared hides and skins,
  • 4 boxes were full of skeletons,
  • 3 boxes were filled with minerals and rock samples.
  • Also on board were 36 different plants from Java for the botanical garden in Leiden.
  • a black tiger
  • and an elephant!

Photo 2 Photo 3: Loading all the gear for diving!


We finished the survey on Thursday so on Friday and we started diving to identify magnetic anomalies! All the planning, survey, analysis and preparation now culminates in a few dives over the coming days when we hope to see something that nature does not produce :a straight line! Nature is glorious, but humans construct materials with straight lines, be it anchor stocks, cannons, or other artefacts. The appearance of a straight line in the coral is a wonderful tell-tale that some cultural material lies below. While nature does not necessarily make straight lines underwater, when it breaks up, coral can result in the appearance of straight lines. Large plate coral literally abounds in the area we are diving. This coral can form a short straight edge when broken, periodically enough to get your heart racing before hopes are dashed.


Photo 3: Me proceeding down the shot line.


Photo 4: We drop a shot line at the anomalies and from there we do circular searches up to 30 meter.

We also dived on the MV Eisvold and the Nissei Maru (both WWII shipwrecks) to take corrosion measurements.


Photo 5: Drilling and taking the corrosion measurements at the Nissei Maru.


Photo 6: The wreck of the MV Eisvold is a beautiful spot to dive!

 On Tuesday we will leave for Cocos Keeling Islands so hopefully we will be able to dive on all the locations the magnetometer gave us some abnormal reading!

Betrokkenheid van de online gemeenschap en duiken

Read this blog in English

De enorme betrokkenheid van leden van de internationale online gemeenschap is cruciaal geweest voor de vooruitgang die we met het Fortuyn-project hebben geboekt. Thomas Creemers heeft informatie vanuit Nederland opgestuurd en leverde hiermee een geweldige bijdrage: de lijst met scheepswrakken is nu verder uitgebreid en hetzelfde geldt voor de activiteiten van het team op Christmas Island.

Tot voor kort zag de lijst met schepen die waarschijnlijk schipbreuk hadden geleden op en rond Christmas Island er als volgt uit: de Fortuyn (1724), een onbekend Nederlands scheepswrak (daterend van voor 1744), het Noorse schip de MV Eidsvold (1942), het Japanse schip de Nissei Maru (1942), de Indonesische vluchtelingenboten SIEV X (2001) en SIEV 221 (2010), en het in Panama geregistreerde MS Tycoon (2012).

Thomas heeft het team een schat aan informatie gestuurd over twee andere Nederlandse schepen: de Arinus Marinus met een gewicht van 1100 ton en de 496 ton wegende Vice Admiraal Rijk die respectievelijk vlakbij en op Christmas Island vergaan zijn in 1821 en 1852. De Vice Admiraal Rijk is in onze vorige blogs al aan bod gekomen, dus nu is de Arinus Marinus aan de beurt!

De Arinus Marinus

Na het Verdrag van Parijs van 1814 namen Rotterdamse handelaren Britse schepen over om deze in te zetten voor de Nederlandse koopvaardijvloot die op Indië voer. Een van deze schepen was de Arinus Marinus, een Engels fregat dat was gebouwd in 1803 en oorspronkelijk de Ceylon heette. Het schip werd in 1815 gekocht door een Rotterdamse scheepvaartmaatschappij. De Arinus Marinus voer in 1816 naar Indië en werd daar onder andere gebruikt voor de theehandel.

Photo 1

Foto 1: Afbeelding van de Arinus Marinus op de bladmuziek. Dit lied gaat over de schipbreuk van de Arinus Marinus.

In 1821 werd het schip beladen om vol goederen terug te varen naar Rotterdam. De wind dreef de Arinus Marinus vlak langs Christmas Island, met fatale gevolgen voor vrijwel alle 200 bemanningsleden – slechts vier mannen overleefden de schipbreuk. Vastgeklampt aan een stuk hout dreven deze vier rond op zee, totdat ze werden gered door het Deense schip de Souvereign.

De Arinus Marinus had een hele bijzondere lading aan boord: een collectie natuurvoorwerpen die bestemd was voor het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie (het huidige Museum Naturalis) in Leiden. De lading bestond uit 15 kisten, met daarin onder meer:

  • 5 kisten vol opgezette dieren,
  • twee kisten met geprepareerde huiden en vellen,
  • 4 kisten met skeletten,
  • 3 kisten vol mineralen en steenmonsters.
  • 36 verschillende planten uit Java voor de Hortus botanicus in Leiden,
  • een zwarte tijger
  • en een olifant!

Photo 2Foto 3: Bezig met het laden van alle duikapparatuur!


Op donderdag waren we klaar met de metingen, dus op vrijdag zijn we begonnen met duiken om de magnetische afwijkingen op te sporen! Na alle planning, metingen, analyses en voorbereidingen komt het nu aan op de duiken die we de komende dagen gaan uitvoeren. Daarbij hopen we dat we iets te zien krijgen wat de natuur normaal gesproken niet voortbrengt: een rechte lijn! De natuur is geweldig, maar wij richten ons op door mensenhanden gemaakte materialen met rechte lijnen: ankerstokken, kanonnen en andere archeologische voorwerpen. Als er een rechte lijn in het koraal te zien is, betekent dit vaak dat er cultureel materiaal onder ligt. De natuur maakt namelijk geen rechte lijnen onder water, maar als er een stuk van het koraal afbreekt, ziet het er behoorlijk recht uit. Groot plaatkoraal is letterlijk overvloedig aanwezig in het gebied waar we aan het duiken zijn. Dit koraal kan een korte, rechte rand vormen als het afbreekt, waardoor je hart van spanning soms even overslaat voordat de hoop op een schitterende vondst opnieuw de bodem in wordt geslagen.

DCIM100GOPROGOPR3506.Foto 3: Hier zie je mij omlaaggaan langs de afdaallijn.


Foto 4: We laten een afdaallijn zakken op de plek van de afwijkingen en vanaf daar duiken we in cirkels tot een diepte van 30 meter.

We hebben ook gedoken naar de MV Eidsvold en de Nissei Maru (twee scheepswrakken uit W.O. II) om corrosiemetingen uit te voeren.


Foto 5: Boren en corrosiemetingen uitvoeren op de Nissei Maru.


Foto 6: Het wrak van de MV Eidsvold is een prachtige duikplek!

 Op dinsdag vertrekken we naar Cocos Keeling Islands. Hopelijk kunnen we duiken op alle locaties waarvoor de magnetometer abnormale waarden heeft aangegeven!

Rainy days, more research and wreck stories: updates from Christmas Island

Lees deze blog in het Nederlands

So what have we been up to last week?

29-02-2016 – Today we were kept to shore with torrential rain pouring on the island. Not that rain should in itself stop maritime archaeology but as we are using electronics and the water integrity of the vessel’s cabin is not perfect, we choose to err on the side of safety for the equipment. Taking advantage of another day on shore the team split up to achieve multiple objectives. Magnetometer data collected in previous days is being processed. Initially mag data was analysed which correlated to the expected wreck location of the Eidsvold. We were highly gratified to know that we were able to locate a known site.

Meet the team members in this blog

Other work continued on translating Dutch archival information, preparing for proposed photogrammetry on the Emden site (should weather allow us access) and calibrating equipment for taking corrosion potential measurements tomorrow. A large amount of pot noodles and canned tuna continued to be consumed by the group!

Photo 1Robert de Hoop & Graeme Henderson working on translating Dutch archival information.

Photo 2Shinatria going through the calibration of equipment prior to commencing a corrosion survey of two local shipwrecks.

Computer Vision Photogrammetry
Recent advances in technology have made photogrammetry an easy and effective means of creating 3D models. The practice is now relatively commonplace on most archaeological excavations, terrestrial or underwater. Recognising the archaeological and interpretive value of photogrammetry team members have been practising collecting images and processing those images into 3D models to be better placed to rapidly document any site in the short time available during fieldwork.

Attached are some images of a Prahu Cadik located at Flying Fish Cove and an anchor found leaning outside the local pub. As you can see the anchor has a shackle (for chain) rather than a ring (for hemp rope). This is reported to have become common after the invention of the steam hammer in the 1830’s. The anchor may date from c 1840-1880 and is in the Admiralty pattern.

Photo 3The 3D model of a Prahu Cadik which was located at Flying Fish Cove that we made.

Photo 4A 3D model of an anchor found leaning outside the local pub.

We are now trying to make 3D models using GoPro footage from last year’s expedition.

01-03-2016 – Today was another rainy day, but we decided to go out on the water anyway. We surveyed the entire west side of the island and filled in some gaps on the south side. The surveying should now be done! With the weather clearing up we can hopefully start diving soon to check out the anomalies that we have found. Tomorrow morning the gathered data will be post processed and refined and in the afternoon, if weather allows it, we will dive on the Nissi Maru and the Eidsvold to measure the corrosion of the wrecks. This will give us an indication of the degradation/corrosion process around the island.

Photo 5As Azmi Yon said: ‘It is like a tropical Baltic Sea’.

Photo 6Everyone hard at work during the magnetometer survey.

Wrecksites around the island
In our previous blogs we also started to introduce other wrecks around Christmas Island. Beside looking for the Fortuyn other aims of this project are  the training of students and the inventory of the seabed around the island. While doing our magnetometer research and continuing the historical research we came across other really interesting wreck sites. The two – non-Dutch-  sites below  -the Eidsvold and the Nissi Maru – will be dived upon in the days to come as part as a measurement to establish the rate of corrosion on the metal wrecks.

On 21 January 1942 the Norwegian vessel Eidsvold was loading phosphate in Flying Fish Cove, Christmas Island, when it was struck by a torpedo from the Japanese submarine I-159. The ship broke in two and was abandoned by her 31 crew. The vessel drifted and eventually sank off West White Beach. On the 6th of  February, the crew were rescued by HMS Durban. They arrived at Batavia, Netherlands East Indies on the 20th  of February. At that time, the attack of Japan on the Dutch colony has already began. The Dutch Indies will capitulate on the 9th of March that year.

Photo 4T

The Eidsvold caught fire after it was attacked and is portrayed on a stamp from Christmas Island.

The location of the wreck is known and the team used this wreck to test the magnetometer. Taking the magnetometer over a known shipwreck site enables us to calibrate the instrument, and ensure ability to pick up ferrous material from an unknown shipwreck. It also helps to refine our ability to acquire data and interpret in the field. This allows great flexibility while working on the boat. The magnetic signature is clearly seen and the system is working extremely well. We will also measure the corrosion of this wreck using corrosion potential monitoring equipment later this week.

Photo 5The result of taking the magnetometer over the Eidsvold.

Nissei Maru

Photo 6

Flying Fish Cove in 1929 from the cliff top. The pier is longer than it is now and during diving we found not only the Nissei Maru but also a lot of parts that must have belonged to the destroyed pier.

The same kind of corrosion measurements will be conducted on the Nissei Maru. This Japanese cargo ship of 338 tons was moored at the pier on the 17th of November 1942when it was torpedoed – as claimed – by the US submarine Searaven (SS-196).  The island was occupied by Japanese forces at the time. The sinking of the Nissei Maru marks the end of Japanese attempts to export phosphate from the island. During the attack the pier was also damaged and a storm in 1951 did  damage to the jetty even more and it was demolished soon after.

Robert de Hoop