Tag Archives: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

The Rooswijk 1740, an update

Today we give you a short update about the work that the joint Dutch-English team of archaeologists is doing on the Rooswijk shipwreck.

The Rooswijk was a Dutch East Indian (VOC) ship that sank on an outbound journey on the Goodwin Sands in the UK, one day after it left the Texel Roads. All hands were lost and the wreck is now lying at approximately 24 metres depth.

This slideshow requires JavaScript.

The dive team that worked on the site in 2005 gathered a  lot of information on site and lifted – amongst others – silver and gold coins and silver ingots. The information gathered at that time has not been published yet, but also lacks sufficient context with the ship construction.

Historic England designated the wreck site in 2007 under the Protection of Wrecks Act 1973 (https://historicengland.org.uk/listing/what-is-designation/protected-wreck-sites/wreck/rooswijk).

Current information has shown that the site is under threat of erosion of the seabed. The Goodwin Sands is a very dynamic area with huge sandbanks moving constantly.  This also became evident by comparing sonar recordings of 2015 and July 2016.

This slideshow requires JavaScript.

The team wants to investigate how much the site is threatened, but also where this extra information to connect objects to the wreck can be found. The current research could lead to an extensive excavation which may possibly be conducted in the next coming years.

Before such an undertaking can be executed more information should be gathered about the condition of wood, iron and other material, about the best place to start an excavation and how this research could be best executed.

The team consists of archaeologists from the Cultural Heritage Agency (RCE), Historic England, the former dive team working on the site in 2005, Wessex Archaeology (the contractor for Historic England) and MSDS Marine, the current dive contractor.  We are working on the dive support vessel Predator from Essex.

This slideshow requires JavaScript.

We are now 5 days on our way. The sun is shining constantly and the first days the weather was very good on the site. The visibility as well (approx. 2 metres). However, wind has picked up from the wrong direction now and we have lost a few tides on Thursday and Friday.

The site has however been found, canons have been identified and we are now working on mapping the Rooswijk shipwreck in order to bring back as much information as possible to start planning method, cost and people needed for the much bigger research that we may execute again with a large international team. Other options will also be taken into account  like (temporary) in situ preservation.  This all depends on what we will find.

The diving will finish on the 15th of September. The project already generated a lot of publicity and general interest in the Netherlands as well as in the UK.

More about the Rooswijk project:

Historic England (press release)

Cultural Heritage Agency (in Dutch) (persbericht)

Follow the project on Twitter using #Rooswijk1740

Continuing the Van Bosse research on Tarama: agreeing on future activities

The past few days were devoted to exploring the possibilities to learn more about the wreck Van Bosse which sank in 1857 off the coast of Tarama. By conducting several interviews with residents, who have been narrated stories about the wreck by their ancestors, but also with information from local books and archives we are able to develop scenarios about how the ship must have sunk after being leak bumped on the reef. This again helps us with the search for the wreck itself.

We have found objects, like an anchor, a bottle of gin, a huge chest and shards of major Chinese jars that may also have been on board the ship. But parts of the ship itself are still not found. Dr. Ikeda and Mr. Sasaki will focus their attention on this in November. Using a metal detector they will search the impact site, where most objects are found and everything in between will be swum and explored.

The beach of Tarama at the spot where the Van Bosse ship presumably sank

At the same time they will continue to conduct interviews with the people of Tarama who know the stories about the wreck. An information project with the elementary school will be launched. In November, the children on the island can meet archaeologists and interview them for the project. In the Netherlands and Germany we will do further research into the archives.

Meeting with the head of the island

The Van Bosse project is alive! It’s interesting and amazing to see how excited everyone is. The administration of the island would like to do more with the story and the wreck site. It would indeed give the particularly beautiful diving at Tarama an additional cultural and historical dimension. Then it becomes even more worthwhile to travel over here and visit this island paradise, voted one of the most beautiful municipalities of Japan.

Martijn Manders, maritime archaeologist / Head Maritime Programme RCE

Photo at the top: the highest point of the island, about 30 m, with a 15 / 16th century lighthouse


Japanese – Dutch research on shipwreck Van Bosse about to begin

In August, the Cultural Heritage Agency of the Netherlands (RCE) is joining forces with the Kyushu National Museum to conduct an exploratory research on the Dutch shipwreck Van Bosse. The research focuses on exploring opportunities for mapping the Van Bosse and providing accessibility to the wreck for local sports divers. The project is a continuation of existing cooperation with Japan in the field of maritime archeology within the framework of Dutch Shared Cultural Heritage policy. The site of this Dutch wreck is already protected locally. The ship was built in Germany, but registered by the Dutch owner in Rotterdam.


The ship Van Bosse was originally built in 1854 in Germany. The 665t big three master barque, which was employed by the Bonke & Co. Trading in Rotterdam was on its way from Shanghai to Singapore when it sank during a storm in 1857 at Tarama island, Okinawa prefecture. Luckily all 27 people on board survived, but before they could return to Batavia in the Dutch East Indies, people stayed several months in Okinawa and integrated into the local community.

The story of the sinking of the Van Bosse and the interaction of the people of Tarama with the crew of the ship are recorded in detail. It gives us a good insight into the history of the Ryukyu Kingdom and the relationship that it had with foreign powers at a time when the self-isolationism of Japan had just been lifted. It is striking that until few years ago nobody knew exactly what ship it was, although the story of the sinking of the ship was well known. We know it now, thanks to extensive research in Dutch archives.

The Van Bosse shipwreck is registered as a Village Historic Site (オ ラ ン ダ 船 遭難 の 地: Oranda-sen Sonan no Chi ~ Site of Dutch ship wreck). It lies on a reef at depths ranging from a few meters to about 30 meters. Over the years, an iron anchor was lifted, which is on display in a local museum, and several other finds such as a complete Lucas Bols gin bottle and some salvaged porcelain shards.

This slideshow requires JavaScript.

However, there’s more to be found. Despite the protected status of the ship an archeological significance assessment of the wreck site has not yet been made. This will take place this autumn and is having its official start now in August, with a first joint visit to the site. Ultimately this will lead to a management plan for the site in which all interests should be taken into account. The Van Bosse wreck is already dived regularly by sport divers. A local dive shop has voluntarily undertaken protection of the site. The local authorities are working on an active promotion. The aim is to use the wreck to attract more recreational divers to the island. But what measures are necessary to facilitate an intensive visit of sports divers? How, for example, can the remains underwater be protected while still visible and accessible to visitors? And there is need for more information about the site to allow divers to fully experience the wreck and its history when they are underwater.

In August Dr. Ikeda from the University of Okinawa, Dr. Jun Kimura of the Tokai University in Tokyo (with students), Randy Sasaki of the Kyushu National Museum and Martijn Manders (RCE)  will officially start the project. In November, the Japanese partners will conduct follow-up research historical research in the Netherlands and Germany will be coordinated by the RCE.


Late August the World Archaeological Congress (WAC http://wac8.org/) will be held in Kyoto, Japan. As part of the Japanese – Dutch cooperation Martijn Manders and Yoshihi Akashi will represent the Fukuoka prefecture and chair the session ‘Global Perspectives on Underwater Cultural Heritage Management’. The presentations will elaborate on universal values of the underwater cultural heritage management, what needs to be improved in management and the way countries can cooperate in the protection of underwater cultural heritage. This fits exactly with the way the research on the Van Bosse shipwreck is implemented: a collaboration between various parties in the country where the ship sank, Japan, and the country of origin, the Netherlands.

Martijn Manders, maritime archaeologist/Head Maritime Programme RCE

Nederlanders overzee in Brazilië: met een dikke scheepshuid op reis

Brazilië is tussen 1630 en 1654 voor een deel bezet geweest door Nederland. Mensen, goederen en wapens moesten worden ingevoerd met schepen vanuit Europa en de Westkust van Afrika om de suikerplantages aan de gang te houden en te beschermen tegen indringers. De lange tocht door warme tropische wateren was niet goed voor de huid van de houten zeilschepen.
Begroeiing zorgde voor een vertraging in de reis maar erger nog was de aantasting van de planken door de paalworm (Teredo navalis). Binnen zeer korte tijd kon stevig eikenhout verpulverd worden door dit schelpdiertje dat lange tunnels door het hout eet en zich erin nestelt. Columbus had hier einde 15de eeuw al grote problemen mee en vele zeelieden op weg naar (Zuid-) Amerika na hem leden hierdoor schipbreuk. Geen prettig vooruitzicht, zeker niet wanneer de schepen lange tijd in de tropen waren. Dat was het geval met de schepen van de Westindische Compagnie en de Admiraliteit (Marine) die maanden of zelfs jaren in Brazilië moesten verblijven. Uiteindelijk werd hier een oplossing voor gevonden, geen goedkope, maar het zorgde wel voor een aanzienlijke vergroting van de kans om heelhuids terug te komen.


Een (extra) dikke houten huid
We weten al langer dat voor de schepen van de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) een extra opofferingslaag van dun en goedkoop naaldhout werd bevestigd op de belangrijke eikenhouten huidlaag van het schip. Deze zogeheten dubbeling werd met duizenden spijkers met grote koppen bevestigd. De roestvorming van deze spijkers en een extra laag van koeienhaar tussen de planken zorgden voor een aanzienlijke vertraging van de aantasting van de scheepshuid. Na iedere reis werd die opofferingslaag verwijderd en wanneer nodig vervangen voor een nieuwe. Deze bescherming was echter te weinig voor de schepen die lange tijd in de tropen moesten verblijven. Dit werd gecompenseerd door de toevoeging van een volledige extra huid van eikenhout. Althans dat denken we nu. In de afgelopen jaren hebben archeologen verschillende Nederlandse scheepswrakken aangetroffen met die extra dikke en driedubbele huid: twee eiken huidlagen en een naaldhouten dubbeling. Allemaal schepen die lang in de tropen moesten verblijven.


De Utrecht
Een mooi en eerste voorbeeld uit de ‘West’ is het oorlogsschip ‘de Utrecht’ dat in 1648 zonk in de allerheiligenbaai bij Salvador de Bahia in Brazilië. Een opgraving van dit schip zou veel nieuwe informatie kunnen opleveren omdat nog vrij veel van de houten romp bewaard is gebleven. Zo zouden we erachter kunnen komen of die extra laag er al tijdens de nieuwbouw van een schip op werd gezet en dat schepen dus specifiek voor de tropen gemaakt werden, of dat die extra huidlaag er pas op een later moment werd opgezet vlak voor de uitvaart van een schip. Dit is weer interessante informatie omdat deze gegevens ons iets vertellen over planning, economie en geopolitiek.


Nederlandse schepen dus die goed voorbereid op reis gingen. En dan lagen er nog allerlei risico’s op de loer. Een groot probleem was wel de malaria. Nog altijd is dit een ziekte – overgebracht door muggen – die je niet graag oploopt, net als het zika virus waar nu zoveel om te doen is. Dan kan het materiaal wel goed zijn, maar als de mensen zelf niets meer kunnen, dan houdt alles op.

Martijn Manders, maritiem archeoloog en hoofd Maritiem Programma RCE

Burgzand Noord 17 verder verkend en voorlopig afgedekt

Sinds de presentatie van de vondsten uit de Burgzand Noord 17, ook wel het Palmhoutwrak genoemd, is er volop aandacht voor dit bijzondere wrak (zie ook website museum Kaap Skil). Maritiem archeologen van de RCE zijn deze week als onderdeel van het veldwerk bij Texel gestart met het afdekken van de meest kwetsbare delen van het wrak. Het wordt voorlopig afgedekt om het in zo goed mogelijke staat te houden. Op die manier is er tijd om in de komende maanden samen met de provincie Noord-Holland, gemeente Texel, Duikclub Texel en Kaap Skil te verkennen welke mogelijkheden er zijn om het wrak verder te onderzoeken en in kaart te brengen.

Sportduikers hadden gemeld dat er weinig veranderd was ten opzichte van vorig jaar. De recente multibeam-beelden bevestigden dit, op sommige plekken was wel wat meer sediment weg, maar andere delen waren juist meer bedekt.

This slideshow requires JavaScript.

De duikinspectie van woensdag wees ook uit dat de situatie op dit moment redelijk stabiel is. Toch zijn er op enkele plekken nieuwe scheepsdelen vrij komen te liggen. Eén hiervan is waarschijnlijk de beting, een van de zwaarste constructies in een schip, waarop het ankertouw werd vastgezet. Omdat dit deel altijd hoog in een schip zit, meestal op het eerste dek, wordt het zelden onder water op zijn oorspronkelijke plek gevonden. Des te meer bewijs dat het hier om een wrak van hoge archeologische waarde gaat.

Nadat deze nieuwe onderdelen zijn ingemeten en getekend, zijn er verscheidene monsters genomen voor dendrodatering. Hopelijk kan hiermee een preciezere bouwdatum van het schip worden vastgesteld, waardoor er gerichter in de historische bronnen kan worden gezocht.

Blog 2 foto 1

Op donderdag kon er daarom begonnen worden met afdekken van de meest kwetsbare delen van het wrak. Dit zijn vooral de locaties waar kisten met lading liggen. Omdat er aanhoudend verrassend goed zicht is voor de Waddenzee, schoot het werk op. Aan het einde van de dag zijn alle netten geplaatst. Door de grote hoeveelheid zand die over en op de netten stroomt, raken de mazen na verloop van tijd echter verstopt. Daarom zal er de komende week een aantal keer teruggekeerd worden naar de BZN 17, om de netten op te kloppen. Hierdoor valt het zand er doorheen en kan er weer nieuw sediment worden ingevangen. Op deze manier ontstaat er een laag die de onderliggende kwetsbare delen beschermt tegen degradatie.

Thijs Coenen, maritiem archeoloog RCE

Suriname in de Tweede Wereldoorlog: hoe materiële resten het verhaal vertellen

Mijn bachelors thesis gaat over Suriname tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het land was toen zo belangrijk vanwege de levering van bauxiet aan de geallieerden. Bijna 60 procent van het door de Aluminium Company of America (AlcoA) gebruikte bauxiet was afkomstig uit Suriname. Aluminium was van essentieel belang voor het vervaardigen van de broodnodige oorlogsvliegtuigen.

Met de operatie Paukenschlag probeerde Duitsland de zeeroute voor transport van onder andere dit bauxiet van het Caraïbisch gebied naar de Verenigde Staten van Amerika (VS) te blokkeren. De  Verenigde Staten van Amerika paste verschillende defensieve maatregelen in het Caraïbisch gebied toe om de transport van onder andere bauxiet te garanderen. In Suriname werden ook verschillende maatregelen genomen om de bauxietvelden te beschermen. Enkele van die maatregelen  waren het aanleggen van bunkers, een vliegveld en een blimpveld. Een blimpveld werd gebruikt om zeppelins (blimps) te laten opstijgen die naar zee werden gestuurd voor de bewaking van de Surinaamse wateren. Ook werd het leger van Suriname versterkt met personeel en bewapening om de bauxietvelden te bewaken. Er zijn een paar boeken geschreven over Suriname in de Tweede Wereldoorlog, maar er is maar heel weinig bekend of en hoeveel materiële resten er uit deze periode zijn overgebleven, waar deze zijn en wat de conditie daarvan is.

Blimps (zeppelins) werden door de Amerikanen ingezet om de Surinaamse wateren te bewaken 

Voor mijn bachelors thesis breng ik de materiële resten uit de Tweede Wereldoorlog in Suriname in kaart. Ik zal de nadruk leggen op de defensieve maatregelen die werden genomen door de Verenigde Staten van Amerika – dus na 1942 –  zowel op land als op water. Maar ook de maatregelen die Nederland al eerder – tot 1942 – had genomen om Suriname militair te beschermen. Het doel van het verkennend onderzoek is om een begin te maken met het inzichtelijk krijgen van de locaties als ook de mogelijke cultuurhistorische waarde van deze materiële resten. Daarnaast wordt bekeken op welke manier er meer gevoel en waardering opgewekt kan worden voor dit materiële erfgoed.

Wat we nu weten is dat de oude forten Nieuw Amsterdam en Purmerend werden hergebruikt en herbewapend ter verdediging van de kust van Suriname. Deze twee forten moesten de zeeroute van de Atlantische oceaan naar de Suriname rivier bewaken. Er liggen ook enkele scheepswrakken uit deze periode in onze wateren. Een van deze is het Duitse handelsschip de Goslar, die opzettelijk door haar bemanning is afgezonken in de Suriname rivier. Doordat zij deels boven het water uitsteekt vormt het een markant punt in de rivier.

het geschut op Nieuw Amsterdam diende ter verdediging van  al het vijandelijke dat vanaf de oceaan de Suriname rivier op voer
Het geschut op Nieuw Amsterdam diende ter verdediging van al het vijandelijke dat vanaf de oceaan de Suriname rivier op voer

Verderop, in zee ligt een Noors scheepswrak: de Frank Seamans. Dit schip is met een lading bauxiet op weg naar Trinidad getorpedeerd door de U-162, een Duitse onderzeeër die de Surinaamse kust patrouilleerde. We gaan de komende dagen dit wrak proberen te lokaliseren.

Dharwiendre Rambharosa 

Duiken naar 25 verzonken dorpen in het Brokopondostuwmeer

Onderzoeken naar de aanleg van het Brokopondostuwmeer hebben altijd een sociologisch karakter gehad: zoals wat dit deed met de mensen die er hadden gewoond. Nooit eerder is nagedacht over de historische en culturele aspecten. Eenentwintig (21) Saramaccaanse en vier (4) Aucaanse dorpen langs deze rivier liepen onderwater en liggen nu soms op tientallen meters diepte.

Het gebied bestond niet alleen uit traditionele dorpsgemeenschappen, maar was ook een gebied in ontwikkeling. In het dorp Gansee (zie foto’s hieronder) was een kerk gebouwd door de zendelingen, verder was er een hospitaal en scholen. Ook liep er een spoorlijn vanuit Paramaribo tot aan Sarakreek voor goudwinning rond het Lawa gebied. Dichtbij het dorp Gansee werd het kabelstation aangelegd. Via dit station werd de oversteek over de Suriname rivier gedaan. Dit cultuurlandschap ligt nu al meer dan zestig (60) jaren onderwater in het Prof. Dr. Ing. W. J. van Blommestein Meer, in de volksmond bekend als het Brokopondostuwmeer.

Op het meer vinden nu er een aantal economische activiteiten plaats zoals houtkap en illegale goudwinning. Ook wordt het gebied sporadisch bezocht door recreatie duikers. Naast hout en goud is niet bekend wat er nog meer uit het stuwmeer wordt gehaald dat van culturele en of historische waarde zou kunnen zijn. De vraag is nu wat er na die tientallen jaren nog over is van de cultuurhistorische locaties op de bodem van het stuwmeer en of deze materiële overblijfselen in het meer beschermd zouden moeten worden. Dit laatste hangt natuurlijk af van de waarde die Suriname als staat hecht aan het verdronken cultuurlandschap. Dit wordt het onderwerp van mijn scriptie.


Na een training voor Underwater Heritage Management (UCH) in 2014 op St. Eustatius besloot ik voor mijn afstudeer thesis de cultuurhistorische waarde van het verdronken landschap in het Brokopondostuwmeer te onderzoeken. In een groep van vijf personen maakten wij een reis van Paramaribo naar Tonka Eiland, een eiland op het meer, waar wij logeerden. We maakten op een dag op twee verschillende locaties verkenningsduiken per koraal. Onze eerste duik maakten wij voor een eiland naast Brokopondo Watra Wood International (BWWI), die aan legale houtkap doet in het meer. Het zicht onderwater was ongeveer 1,5 meter. Wij gingen afwisselend per paar voor 40 minuten het water in en er was een standby duiker aanwezig. Voor de veiligheid maakten we gebruik van een afdaaltouw en de buddyline.

Bij de eerste duik vonden wij op een diepte van 6 meter de Lawaspoorlijn die aangelegd werd voor het de goudwinning rond het Lawa gebied. Ook vonden wij een hoop bouten die gebruikt werden bij de aanleg van de spoorlijn. Digitale fotos en filmpjes werden daarvan gemaakt. Op de tweede duiklocatie verwachtten wij een brug (Blaka Broki) te vinden die deel was van het spoorlijn. Op een diepte van 17 meter maakte een paar van ons een verkenningsduik. Wij hebben daar niets kunnen vinden, omdat het zicht minder was dan de vorige duiklocatie. Bij beide duiklocaties namen wij veldnotities en GPS punten.

We zouden volgens planning drie dagen verkenningsduiken maken in het meer. Dit moest helaas worden ingekort tot twee dagen, waarbij wij alleen maar op die eerste dag meerdere duiken  hebben kunnen maken. Dit kwam omdat de stroomgenerator op het eiland Tonka de compressor niet kon opstarten om de duikflessen te vullen. De opgegeven specificaties van de generator op de plek waar wij verbleven bleken niet te kloppen. Omdat de duikplek zo afgelegen lag, zou het zoeken naar een alternatief zeker een dag gaan kosten. In de korte tijd onderwater hebben we gelukkig wel een hoop werk kunnen verrichten en onschatbare ervaring opgedaan over hoe een vervolgonderzoek zou moeten worden opgepakt. En dat was nu net de bedoeling.

Guno Kenneth Phagu

Foto’s Gansee: Nationaal Archief, Tropenmuseum

Samen werken aan archeologiebeleid en maritiem erfgoedbeheer in Suriname

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) is als onderdeel van het Ministerie van OCW actief in Suriname om te helpen bij het opzetten van een archeologiebeleid. Het gaat hier zowel om archeologische vindplaatsen op land  als ook onderwater. Deze  gezamenlijke verbeterslag in de zorg voor het erfgoed in Suriname maakt deel uit van het gedeeld erfgoedbeleid van Nederland.

Suriname en Nederland delen een rijk verleden en richten zich op samenwerking om te onderzoeken hoe het gedeelde erfgoed van beide landen bewaard kan blijven voor toekomstige generaties. In de maanden mei en juni vindt uitwisseling plaats en wordt op een aantal locaties verkennend duikonderzoek gedaan. Dit laatste heeft als doel om ten eerste in de praktijk te ervaren wat er allemaal nodig is om succesvolle archeologische duikoperaties uit te kunnen voeren in Suriname en om de samenwerking tussen verschillende instanties in Suriname een fysieke vorm te geven.

Maritiem archeologisch erfgoed beheer heeft feitelijk nog nooit plaatsgevonden in Suriname en zal dan ook vanaf de grond moeten worden opgebouwd. De eerste schreden zijn al gezet in 2014 toen twee studenten van de Anton de Kom Universiteit, Guno Kenneth Phagu en Dharwiendre Rambharosa hun sportduikpapieren hebben gehaald en mee hebben gedaan met de UNESCO Foundation Course in St Eustatius.

This slideshow requires JavaScript.

Nu zijn zij beiden bezig met hun bachelor scriptie. Guno doet onderzoek naar de cultuurhistorische waarde van de ondergelopen structuren in het Brokopondo stuwmeer en Dharwiendre richt zich op de materiele maritieme resten uit de Tweede Wereldoorlog in Suriname. De duikonderzoeken zullen mede als onderdeel van hun scriptie worden uitgevoerd.

Het Brokopondostuwmeer is aangelegd aan de Suriname rivier voor het opwekken van hydro-elektriciteit ten behoeve van de Surinaamse Aluminium Company (Suralco), een Amerikaanse onderneming. Voor de aanleg van het meer werd het Brokopondo-plan opgesteld door Ingenieur W. J. van Blommestein. Met deze extra capaciteit werd voorzien in elektriciteit ten behoeve van de verwerking van een van de belangrijkste grondstoffen in de 20e eeuw waar Suriname hoofdleverancier van was: bauxiet.

This slideshow requires JavaScript.

In 1915 werd bauxiet in Suriname ontdekt. Bauxiet heeft een grote rol gespeeld bij de oorlogsindustrie van de Tweede Wereldoorlog. Om bauxiet te verwerken tot aluminium is veel elektriciteit nodig. Deze zou kunnen worden opgewekt met waterkracht. Daartoe ontwierp W.J. van Blommestein een stuwdam van 54 meter hoog in de Surinamerivier. In 1958 sloten de Surinaamse regering en Suralco de Brokopondo-overeenkomst. Deze gaf de producent recht op goedkope elektriciteit en een concessie van 75 jaar voor het delven van bauxiet in ruil voor het bouwen van onder meer de stuwdam en de waterkrachtcentrale.

In verband met het ontstaan van het meer moesten duizenden mensen en dieren worden verhuisd. Een deel van de voormalige dorpsbewoners vestigden zich in transmigratiedorpen en een ander deel stichtte nieuwe dorpen aan de Boven-Surinamerivier. Door de Operatie Gwamba werden er duizenden dieren gered.

In de volgende blog lees je meer over de scriptie van Guno, het duikonderzoek in het meer, en waarom we de cultuurhistorische waarde nu in kaart willen brengen.

Martijn Manders, programmaleider maritiem erfgoed (RCE)

Guno Kenneth Phagu en Dharwiendre Rambharosa (Anton de Kom Universiteit)



Cocos Keeling: Zoeken naar ivoor als indicator van wrakken

Read this blog in English!

Het archeologische team was zich ervan bewust dat hun 7-daagse verblijf op Cocos Keeling Islands maar weinig ruimte bood om metingen uit te voeren. North Keeling, het belangrijkste onderzoeksdoel, ligt 28 km pal ten noorden van het grootste atol en tussen de eilanden is er sprake van grote oceaandeining. Met onze boot, de slechts zes meter lange Pulu Bill van Parks Australia, stuiterden we soms over het water, zo ruig waren de golven.

Maandag was de laatste dag veldwerk op Cocos Island, althans voor het moment. We hebben de onderzoeksmetingen rond Turks Reef en Horsburgh Island afgerond. Met uitzondering van onze eerste dag op het water hebben we de afgelopen week rond Cocos Island te maken gehad met een zuidoosten wind variërend van 10 tot 15 knopen en een deining van 1 à 2 meter. Dit heeft ons aanzienlijk beperkt in onze mogelijkheden om metingen uit te voeren en te duiken op de beoogde locaties. Wat de problemen nog verergerde, was het feit dat onze doelen zich op een diepte van 6 tot 8 meter rond het atol bevinden. Dit betekent dat ze meestal net buiten de branding liggen, waardoor het bij sterke golfslag enorm lastig is om er veilig naar toe te varen en weer veilig terug te keren.

The Cocos Keeling Islands
The Cocos Keeling Islands

Zoals altijd hebben we hard gewerkt om zo veel mogelijk taken gedaan te krijgen, gegeven de lastige weersomstandigheden. Werken binnen de lagune was in elk geval wel mogelijk: op dagen dat het weer ons dwong in de lagune te blijven, hebben we op een aantal locaties metingen uitgevoerd en gedoken. We zijn nog steeds bezig met het uitwerken van de gegevens die we over de Emden hebben verzameld, maar helaas heeft de zoektocht naar de Fortuyn – ons belangrijkste doel – nogal wat te lijden gehad onder de weersomstandigheden. We hebben wel vooruitgang geboekt naar aanleiding van een melding die het Queensland Museum in de jaren ’80 heeft ontvangen over de ontdekking van een olifantenslagtand aan de zuidkant van de landingsbaan op West Island. Dit is relevant, omdat een ander VOC-scheepswrak, de Aagtekerke, naar verluidt een lading slagtanden vervoerde. Het team is het strand afgelopen en heeft rechtstreeks vanaf de kust metingen uitgevoerd met de magnetometer.

Teamlid Andrew Viduka in gesprek met de schoolkinderen op Home Island
Teamlid Andrew Viduka in gesprek met de schoolkinderen op Home Island

De volgende stappen voor het team betreffen vooral het uitwerken van de verzamelde gegevens in de komende maanden. Benieuwd wat daar uit gaat komen! De meeste teamleden bij dit veldwerk zijn afkomstig van WreckCheck Inc (http://wreckcheckinc.org), een non-profitorganisatie van Australische archeologen. Dit onderzoek was echter niet mogelijk geweest zonder de geweldige steun van onze partners, sponsors en andere organisaties en mensen die ons gesteund hebben. Onze dank gaat dan ook uit naar onze onderzoekspartner, het Maritiem Programma van het Nederlandse ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW), de ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden in Australië, Silent World Foundation, Parks Australia en het Australische ministerie van Milieuzaken. We zijn enorm erkentelijk voor de uitmuntende bijdragen die Shinatria Adhityatama (ARKENAS, Indonesië) en Robert de Hoop (een Nederlandse masterstudent Maritieme Archeologie aan de universiteit van Zuid-Denemarken) hebben geleverd aan het veldwerk dit jaar. Zonder de aanzienlijke steun van het Maritieme Programma van het Nederlandse ministerie van Cultuur hadden zij niet aan het onderzoek deel kunnen nemen. Speciale dank ook aan Rob Muller, Ishmael MacRae en Trish Flores van Parks Australia voor alle geboden hulp.


The SMS Emden

Lees hier de blog in het Nederlands.

On Tuesday we left Christmas Island and went to the Cocos-Keeling Islands. The Cocos-Keeling Islands are a group of 27 coral islands that are located in the Indian Ocean approximately 2700 km north-west of Perth. The main islands form a typical horseshoe-shaped atoll surrounded by a coral reef. Each island has rough coral beaches to seaward and sandy beaches on the lagoon side. The islands are low lying and most are thickly covered with coconut palms. Wildlife on the islands consists mainly of seabirds. Just like on Christmas Island, land crabs are common on all islands and the surrounding reefs support a diverse range of corals, fish and other marine organisms.

Surveying again!
Surveying again!

After the team unpacked and setup base at ‘The Castle’, we started doing a magnetometer survey again. After that we snorkeled the Phaeton wreck. The Phaeton was built at Sunderland (UK) in 1868 as a composite ship (timber planking over iron frames) and was 46 meter long. It wrecked in Cocos in 1889 while carrying a cargo of copra from Cocos Island back to Europe. At about half past five on the morning of the 25 September the Phaeton was discovered to be on fire. The fire force pump was in the area of the fire and could not be reached safely and the vessel could not be saved. To avoid blocking the entrance to the lagoon, the Phaeton was run aground in its present position, broken up and salvage. We hope to make a 3D photogrammetry model of the remains of the Phaeton using photos and video we made.

North Keeling and the SMS Emden

Besides looking for the Fortuyn and the Aagtekerke one of our objectives here is to properly record the SMS Emden. This German light cruiser was at her home port of Tsing-Tau in China at the outbreak of World War 1. She was on her way on the 6th of August with orders to her captain Von Muller to destroy as much allied ships as possible. Her rampage in the Indian Ocean was brief but spectacular as she managed to sink 15 merchant ships, a Russian cruiser and a French destroyer in less than two months!

Early on the morning of November 9th the Emden appeared off the Cocos-Keeling Islands, and sent a landing party of three officers and forty-two men ashore to dismantle the cable station that was there. While they were at work the Australian cruiser HMAS Sydney arrived. Although the Emden’s gunnery was excellent and her opening salvo scored a direct hit on the Sydney, she was no real match for the larger ship. Within two hours, she was out of action, and hopelessly disabled. It was then about noon, and the Sydney left her to chase a captured merchantman which had been acting as an escort for the Emden. On her return, about 4.00 pm, she found the Emden still flying her colors, but unable to move. The Sydney signaled to her to surrender, but received no answer, and finally fired several further rounds at her. Only then did von Muller strike his flag. By this time the Emden was blazing furiously amidships, and in an attempt to save as many of his crew as possible he drove her on to the reef fringing the south coast of North keeling.

North Keeling is located approximately 27 km from the main group of islands and is thus quite remote and not a lot of people go there. It was really special to be able to dive there and see the remains of the vessel, because although it has been partly salvaged there is still a lot left of it as you can see on the photos we took. One of our team members even went on the island with Triss from Parks Australia, to document the remains of the vessel on land! Just as with the Phaeton we hope to make a nice 3D photogrammetry model of the ship to get a good overview of the site. We also documented what still remains of the vessel and did a corrosion measurement.

In the following days we will continue our survey for the Fortuyn and the Aagtekerke. We will keep you updated as good as we can with the limited internet access we have here..